Berlijn 1989 - 2009

Eind jaren tachtig vestigde Cees Nooteboom zich in Berlijn, aan de vooravond van de historische omwenteling die de hereniging van West- en Oost-Duitsland inluidde. Nooit voor mogelijk gehouden gebeurtenissen kwamen met ongehoorde snelheid tot uitbarsting. Het was een periode waarin iedereen opeens het gevoel kreeg een beetje belangrijker te zijn geworden omdat niemand de gebeurtenissen nog kon bijhouden. Nooteboom schreef tijdens dit verblijf zijn Berlijnse notities, dat in Duitsland werd bekroond en inmiddels de status heeft bereikt van een van de beste ooggetuigenverslagen van de Wende. Tien jaar later keerde hij terug en vulde het boek aan met nieuwe beschouwingen. Nu, ter gelegenheid van de twintigste verjaardag van de val van de Muur, tekent hij opnieuw zijn ervaringen op. Berlijn 1989-2009 laat Nooteboom zien zoals we hem kennen: nieuwsgierig, kosmopolitisch en vooral observerend met een haast voorspellende blik.

Recensie(s)

Berlijnse Notities I (eerder los verschenen), II en III met herinneringen, observaties en ervaringen van de auteur in Berlijn en elders in Duitsland, steeds met een tussenpoos van tien jaar: 1989, 1999 en 2009. Tijdens de eerste fase was hij er, met fotografe Simone Sassen, als gastschrijver kort voor, tijdens en na de val van de Muur. Hier ontstonden de Berlijnse Notities, die ook in het Duitse taalgebied sterk de aandacht trokken. Het werd daar zijn ontdekking als intussen zeer gevierd schrijver. Uit deze notities blijkt inderdaad zijn grote schrijverschap. Het zijn de rust en de kalmte, gecombineerd met zijn waarnemingsvermogen, die zijn observaties over de toen nog gedeelde metropool zo'n grote waarde geven. Hij weet wat er tijdens de Wende gebeurt en geeft dat op zijn wijze weer. In de tweede periode, tien jaar later, ervaart hij wat er intussen veranderd is, hoe mensen uit Oost en West al dan niet dichter tot elkaar zijn gekomen. Hij beschrijft het kritisch, maar niet zonder warmte. De laatste fase is die zoals wij die nu kennen. Er blijft veel veranderen. Prachtig zijn ook zijn beschrijvingen van andere steden en streken in Duitsland. De foto's van Simone Sassen horen bij dit rijke boek.<br/><br/>Martin Mooij