Gevaarlijke Kennis

Kort na de Tweede Wereldoorlog werd in Florence een dagboek gevonden uit 1659. Het was geschreven door een jongeman die niet langer tevreden was met het traditionele beeld van het heelal, de aarde en de mens. Hij was van plan niets meer voor waar aan te nemen en nam zich voor alles zoveel mogelijk zelf te gaan onderzoeken. Dezelfde zucht naar zelfstandig verworven kennis kenmerkte ook de Amsterdamse apothekerszoon Jan Swammerdam. Beide jongemannen slaagden erin om op eigen kracht natuurverschijnselen te doorgronden. Maar Jan Swammerdam onderwierp zich op den duur aan de autoriteit van een profeet. Hij was beslist niet de enige onderzoeker die werd geconfronteerd met de onvoorziene gevolgen van zijn jeugdige ambities. In Gevaarlijke kennis gaat historicus Luuc Kooijmans na waarom.

Recensie(s)

In de historiografie bestaat consensus over het feit dat dankzij Jan Swammerdam (1637-1680) de bestudering van insecten in de loop van de achttiende eeuw uitgroeide tot een zelfstandige wetenschappelijke discipline. Ook speelde zijn rationele manier van wetenschap bedrijven en de daarbij gebruikte argumentatie een belangrijke rol in de fysicotheologie, het verschil in inzicht tussen wetenschap versus religie. Samen met Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723) waren zij pioniers op het gebied van microscopie en ontdekte de nog onbekende wereld van het allerkleinste. Buiten de entomologie bestudeerde Swammerdam ook de anatomie van het menselijk lichaam. Elke nieuwe ontdekking schokte de bestaande referentiekaders die door de antieke en christelijke wereld waren overgeleverd. De auteur brengt ook andere aan deze tijd gerelateerde wetenschappers in beeld. Op die manier wordt de wetenschappelijke kennis van die tijd samengevat. Het boek is geillustreerd met gedetailleerde afbeeldingen in zwart-wit van historische prenten. Een literatuuroverzicht, een register en diverse bijlagen completeren het geheel.<br/><br/>Niek van der Worff