Een Nieuwe Wereld

Rond het midden van de negentiende eeuw begon de aanleg van nieuwe communicatie- en mobiliteitsnetwerken die Nederland veranderden. Ze zouden de ruimtelijke groei van het land structureel bepalen, inclusief het ontstaan van de Randstad, en de ontwikkeling van de regio's die 'vol' werden of die 'leeg' bleven. De infrastructuur die in de negentiende eeuw werd aangelegd, legde de basis voor onze massacommunicatie en massamobiliteit. Een belangrijke vraag in Een nieuwe wereld is: wat gebeurde er in mentaal opzicht met Nederland toen het na 1850 in enkele decennia een totaal nieuwe infrastructuur kreeg?

Er ontstond een nieuw beeld van de werkelijkheid. Via nieuwe media, modern onderwijs en veelvuldige persoonlijke contacten leerden de mensen elkaar 'normaal' te denken - volgens normen die hoorden bij de moderne natuurwetenschappen en het moderne bedrijfsmanagement. Dit gebeurde niet alleen in Nederland. Overal in de westerse wereld werden deze nieuwe, 'universele' normen gemeengoed en veranderde de infrastructurele revolutie het dagelijkse leven. Het gevolg was niet alleen een precedentloze groei van welvaart en volksgezondheid; er ontkiemde ook een andere vorm van beschaving: de cultuur van de massamens. Nietzsche, Ortega y Gasset, Spengler, Karl Jaspers en Johan Huizinga waarschuwden verontrust voor het gevolg: de ondergang van de oude, 'klassieke' beschaving.

Recensie(s)

Nieuwe media, zoals telegraaf en telefoon, en de introductie van vervoermiddelen als de trein en later de auto zorgden samen met de aanleg van kanalen en grootschalige werken als ontginningen ervoor dat de infrastructuur van Nederland snel veranderde na 1850. De ruimtelijke ontwikkeling van Nederland in de laatste anderhalve eeuw kan als een afgeleide van de negentiende-eeuwse communicatie- en mobiliteitsnetwerken worden beschouwd. Maar ook in geestelijk opzicht bracht de nieuwe infrastructuur ingrijpende veranderingen met zich mee. Zonder massacommunicatie en massamobiliteit zouden ideeen en normen binnen de westerse wereld nooit zo'n universeel karakter hebben gekregen. De auteur, hoogleraar geschiedenis van de bouwkunst, beschrijft op fascinerende wijze de aanleg van de nieuwe infrastructuur en voert de lezer in verwondering mee langs de maatschappelijke ontwikkelingen die daarmee samenhingen. Het goed leesbare boek is uitgegeven met literatuurverwijzingen en register en bovenal met zwart-witfoto's die de tekst even fraai als goed illustreren.<br/><br/>Dr. N.J.P.M. Bos