De Thibaults

Ebook

roman

Roger Martin du Gard (1881-1958) schreef een monumentale familiekroniek De Thibaults die hem in 1937 de Nobelprijs voor Literatuur opleverde. Deze romancyclus geeft aan de hand van de familie Thibault een indringend portret van een generatie Parijzenaars die rond de dertig was toen de Eerste Wereldoorlog begon. Nu, honderd jaar na het uitbreken van die oorlog verschijnt voor het eerst de volledige Nederlandse vertaling. Een schitterend boek, warm aanbevolen!

Hedendaags en verrassend actueel. Meesterlijk knap in zijn eenvoud. Hoewel een omvangrijk boek geen geploeter of geworstel, de enkele keer dat het kabbelt, neemt het verhaal onverwacht een verbluffende vaart. Dit boek smaakt naar meer Roger Martin du Gard! Deel 2 komt waarschijnlijk in het voorjaar van 2015 uit. In november verschijnt een vernieuwde uitgave van de novelle Het oude Frankrijk (Vieille France). Ook nog nooit gelezen. Roger Martin du Gard is voor mij echt een ontdekking en doet absoluut niet af aan de klassieke Franse schrijvers als Flaubert, Stendhal, Hugo...

Een dikke, breed uitwaaierende roman over een vader (weduwnaar) en twee zoons, behorende tot de gegoede, rooms-katholieke bourgeoisie van Parijs. Ik heb dit boek langere tijd geleden geprobeerd in het Frans te lezen, maar na een pagina of 300 vond ik het toen wel weer welletjes. Nu in de Nederlandse vertaling heel vlot uitgelezen. Aanvankelijk gaat het boek vooral over de jongste zoon, een moeilijk kind, en zijn vriend, de zoon uit een protestantse (dus heidense) familie; maar geleidelijk verschuift de aandacht meer naar Antoine, de oudste zoon, die we volgen in zijn carrière van jong student naar gerespecteerd arts. De dominante vader speelt wel een belangrijke rol in het verhaal, maar komt zelf niet goed uit de verf. Het einde van het boek maakt een onaffe indruk, alsof de schrijver nog wel duizenden pagina's door had kunnen gaan. We laten Antoine achter op de dag van de begrafenis van vader na een discussie met een priester over het rooms-katholieke geloof. Ben benieuwd naar het vervolg en of dat ook in het Nederlands wordt vertaald. Stuitend vond ik overigens de positie van de vrouw in die tijd, zoals in dit boek beschreven: een man kon zich in seksueel opzicht alles veroorloven; er waren genoeg dienstbodes en andere vrouwen uit de lagere klassen geschikt voor dit doel en van hen werd schaamteloos misbruik gemaakt; maar de vrouw met wie men ging trouwen hoorde een kuise, maagdelijke huisvrouw te zijn, die goed piano kon spelen. Wat heeft ruim een eeuw vrouwenemancipatie toch veel goeds gebracht!

Het eerste deel van De Thibaults beschreef de periode 1900 - 1912. We lieten de broers Antoine en Jacques toen achter op de begrafenis van hun vader. In dit tweede deel pakken we de draad op in juli 1914. Jacques heeft zich aangesloten bij een groep pacifistische revolutionairen en reist stad en land af om te waarschuwen voor de op handen zijnde oorlog. Antoine, zoals altijd evenwichtig en rationeel, beziet dat geijver hoofdschuddend: oorlog is iets voor onderontwikkelde volkeren; zoiets kan in Europa niet meer ontstaan. Maar als het twee weken later toch zover is, trekt hij braaf zijn uniform aan om het land te dienen als militair arts. Jacques wordt in die hete zomer smoorverliefd op Jenny, de zus van zijn protestantse jeugdvriend Daniel. Nog voor ze over een huwelijk kunnen praten verongelukt hij, Jenny zwanger achterlatend. Dit eerste gedeelte van deel 2 is maar liefst 750 pagina's lang. In het tweede gedeelte treffen we in voorjaar 1918 het gezelschap aan in het tot hospitaal omgebouwde zomerhuis van de familie Thibault. Vele oude bekenden zijn inmiddels omgekomen (waaronder dus Jacques), zwaar gewond (Antoine, Daniel) of verblijven in krijgsgevangenschap (de butler). Antoine ontmoet voor het eerst het zoontje van Jacques en beseft dat dit kind het enige is die het verleden van de eens zo machtige familie kan verbinden met de toekomst. Om het onwettige kind een naam en een erfenis te geven vraagt hij Jenny ten huwelijk. Het huwelijk is maar een formaliteit, zo maakt hij duidelijk, want hij weet dat hij stervende is, maar Jenny weigert: dat zou Jacques nooit goed gevonden hebben! De longen van Antoine zijn ernstig aangetast door gifgas. Hoewel hij weet en accepteert dat hij dit niet zal overleven, merkt hij tot zijn verrassing hoe zeer hij toch aan het leven hangt: tot de laatste dag volgt hij trouw de aanwijzingen van zijn behandelend arts op, ook al ziet hij de futiliteit van die behandelingen in. Het laatste deel van het boek bestaat uit brieven en dagboekaantekeningen van de stervende Antoine. Hij filosofeert over het leven van de mens en de toekomst van Europa, volgt de oorlog op de voet en geeft het zoontje van Jacques op papier allerlei goede raad. Op de laatste dag van de oorlog komt er ook een einde aan het leven van Antoine... Het eerste gedeelte vond ik wel erg lang. Natuurlijk: voor de mensen van 100 jaar geleden was de Eerste Wereldoorlog een schokkende gebeurtenis. Men had deze uitbarsting van agressie inderdaad absoluut niet verwacht; men meende inderdaad dat oorlog iets was voor ongeciviliseerde volkeren. Maar honderd jaar later en vele oorlogen verder weten we wel beter: de mens is een kwaadaardig roofdier. Maar toch: ik dreigde te verdrinken in die 750 pagina's over een periode van slechts vier weken! La grande guerre is voor ons geschiedenis geworden; er zijn inmiddels nog grotere oorlogen geweest. Het tweede gedeelte maakt veel goed; de stervende Antoine ontroert. Met hem sterft de oude vooroorlogse wereld en breekt er een uiterst onzekere toekomst aan. Beide delen tezamen geven een goed tijdsbeeld en de schrijver weet de diverse karakters goed te beschrijven. Aanbevolen voor mensen die van dikke familieromans houden!

Een tijdloze klassieker van een schrijver die meer aandacht zou moeten krijgen. Lees zeker ook deel 2 en best onmiddellijk na deel 1, dan pas kruipt het verhaal echt onder je vel.

'De Thibaults' deel 1 van Roger Martin du Gard is een meeslepende roman die zich afspeelt in het Frankrijk van het begin van de twintigste eeuw. Het verhaal volgt de belevenissen van twee broers, Antoine en Jacques Thibault, die je gerust tegenpolen kunt noemen. Als lezer krijg je zo een prachtig, veelzijdig beeld van de tijd en de problemen waarmee de samenleving van voor de Eerste Wereldoorlog werd geconfronteerd. De verhaallijnen zijn helder en levendig uitgewerkt, waardoor je geboeid door blijft lezen. Wat mij betreft echt een aanrader!