Kruso

Kruso, uit 2014, is een roman over een legendarisch eiland in de Oostzee waar mensen, andersdenkenden, wetenschappers en kunstenaars, naartoe kwamen vanuit Oost-Duitsland. Dat spreekt mij aan, ik vind eilanden fascinerend en hou van de geschiedenis van het voormalig oosten van Europa. Het boek is geschreven door Lutz Seiler, een voor mij nog onbekende schrijver. Kruso is zijn debuutroman. Het boek won al verschillende prijzen, waaronder de Deutscher Buchpreis. Het verhaal speelt zich af in 1989, net voor de val van de Muur. Het begint boeiend, maar zo na een kwart of een derde van het boek, raak ik mijn aandacht wat kwijt. Het kan aan mijn bui liggen, of aan het verhaal, ik weet het niet zo goed. Maar het komt soms wat langdradig over. Verderop pak ik het weer met meer aandacht op, maar ik heb wel het idee dat ik daardoor wat gemist heb. De sfeer in het begin van het boek, is die van een sprookje of avontuur. Een andere, iets vreemde plek, karakteristieke individuen die met elkaar samenwerken in restaurant Zum Klausner. Die aantrekkingskracht van het eiland die voel ik wel. De aanwezigheid van de zee, de vakantiestemming. Het is leuk om al die personages te leren kennen. De hoofdpersoon is Ed en hij heeft mijn sympathie. Hij raakt bevriend met Kruso, de titelfiguur, een man met een filosofische inslag en bepaalde ideeen van de samenleving en wereld. Zijn naam verwijst naar Robinson Crusoe. Ed is dan Vrijdag. De thema's in het boek, voor mij zijn dat onder andere, vriendschap, verdriet, eenzaamheid, zijn er die boeien. En wat dat betreft nodigt het boek wel uit om verder te denken. De epiloog vormt voor mij een goede afsluiting van het boek. Het vult aan en maakt het verhaal rond. En maakt mij dan toch ook wel nieuwsgierig. Ik vraag me af: is dit echt zo gebeurt? En hoe nauwkeurig is de informatie in dit boek? Misschien moet ik maar eens naar Hiddensee!

“… het eiland, de schuilplaats, de plek waar ze tot zichzelf komen, waar je terugkeert tot jezelf, tot de natuur, tot de stem van je hart…. “Niemand hoeft hier te vluchten, niemand hoeft te verdrinken. Het eiland is de ervaring!” Niet alleen het eiland is de ervaring, dit hele boek is een (lees)ervaring. Je wordt als lezer meegezogen in de wereld, de gedachten van Ed, die vlucht naar het eiland Hiddensee. Door realistische beschrijvingen en magische beelden opent zich het landschap van Hiddensee voor je. Ed wordt opgevangen in Zum Klausner, ( je kunt er nu nog boeken om vakantie te vieren!) een bedrijfsvakantiehuis. Hij krijgt daar een kamer, werk in de afwaskeuken en hij krijgt een vriend: Kruso! De vriendschap tussen Kruso en Ed is een door gedichten gevormde vertrouwelijkheid. De gedichten van Trakl geven woorden aan hun gevoelens, aan wat het zwaarst op hun hart ligt. In het hoofd van Ed, die tijdens zijn studie gedichten heeft moeten leren citeren, zoemen veel ‘bestanden’ met poëzie van Trakl rond. En met behulp van een speciaal soort gekte, ’n mengeling van gastronomie ( uit de spoelkeuken!) en poëzie houden Ed en Kruso hun ei(gen)land boven water, hun ark, elke dag weer! Ed krijgt meer vrienden . Het zijn eska’s, zo genoemd door de directeur van Zum Klausner. Hij vergelijkt het legioen vluchtelingen met een eskader schipbreukelingen: de eska’s! Door het toedelingsbeleid van Kruso worden de nieuwe ‘schipbreukelingen’ elke avond opnieuw voor de nacht ondergebracht. Ook Ed krijgt mede-slapers op zijn kamer en soms in zijn bed. Kruso bepaalt wie en hoelang! Dat is niet altijd naar tevredenheid van Ed. Kruso filosofeert over vrijheid, vrijheid die door Ed wordt gezocht en door de vele eska’s. Vrijheid is er, diep in ons daar woont ze, zo diep als ons binnenste Ik. Die vrijheid is het brein van ons binnenste Ik, het brein van onszelf, van onze geschiedenis. De eska’s zijn geen zonderlingen uit de droesem van het socialisme, zij zijn nakomelingen van de dappere horden van Koning Hedin van Hedinsey. Zum Klausner lijkt een ideale samenleving, een hippie-commune, openstaand voor elke vluchteling, voor elke schipbreukeling. En door het gezag ter plaatse getolereerd. Maar in deze legende komt ook een scheur! Bijvoorbeeld het gevecht tussen Rene –de ijsverkoper- en Ed! Het feit dat mannen in uniform Kruso komen arresteren. Mensen uit Zum Klausner vertrekken, leden van de eska’s verdwijnen. Alles komt op losse schroeven te staan. Viola ( de radio) spreekt van: “…. Op een holletje …. door het hek … Hongaarse grens …. een vluchtelingenstroom..” Hier ervaar ik een cruciale wending in het verhaal.. iedereen verdwijnt, ook Ed wil verdwijnen. Maar onverwacht komt hij Kruso toch weer tegen en gaat mee terug naar Zum Klausner. Kruso en Ed proberen ‘het schip’ drijvende te houden De grenswacht komt geregeld voor koffie . Zij staan op scherp, je kunt extreme reacties van hen verwachten. Van de laatste toeristen vangen ze gespreksflarden op: “…. Ambassades ….. stromen vluchtelingen”, maar de radio ‘Viola’ spreekt daarentegen van: het sluiten van alle grenzen! De werelden wisselen, de belevingen zwerven van reëel naar surreëel , van het hier-en-nu naar een allesbeheersende kosmodroom! Zelfs de personen leven in twee-deling: Rene-Kruso , dwz Kruso die Rene speelt of Ed-Ed, die zichzelf blijft, maar wel staande bij de bar zichzelf in de keuken hoort spoelen! De beelden worden steeds surrealistischer, Ed en Kruso leven ingekapseld in de gevangenis van hun eenzame chaotische bestaan. Kruso verdwijnt weer en verstopt zich in de liftschacht. Van daaruit valt hij Ed aan: een eruptie van angst, waanzin, paniek, woede om het verraad van mannen die werden vertrouwd. Ed blijft alleen over. Door de politieke veranderingen gaan de vluchtelingen weg. Ook de kazernes zijn leeg, de grensbewakers zijn weg! Dan komt Voila weer ‘tot leven’. De vertrouwde stem meldt : ” Alle grenzen open. Al dagen.”

Hiddensee is een eiland in de Oostzee, waar mensen een heenkomen zoeken. Zo ook de 24 jarige Ed, die op de vlucht is. Hij wordt afwasser in het restaurant van Alexander Krusovitsj ,oftewel Kruso, die zijn personeel een groep van aangespoelde drenkelingenen noemt, die samen een bijzondere maar hechte groep vormen. Het zijn zonderlinge einzelgängers die zijn zaak draaiende houden. Het verhaal speelt zich af in 1989 en wereldwijd zijn de tijden aan het veranderen. Op Hiddensee vangt men af en toe flarden van deze ontwikkelingen op. Het thema is of de kleine gemeenschap van Kruso ertegen bestand is of langzaam afbrokkelt. Lutz Seiler heeft met dit boek een niet-alledaagse wereld gecreëerd waar mensen naartoe trekken, als een vrijplaats om uit hun leven en aan hun problemen te ontsnappen. Het leven op Hiddensee is druk, maar het verhaal verloopt langzaam. Hoewel op het eiland genoeg aan de hand is, lijkt de tijd stil te staan. De karakters zijn zeer divers en ieder heeft zijn of haar redenen waarom voor dit eiland is gekozen. Ondanks de diversiteit aan persoonlijkheden kreeg ik geen band met het verhaal, dat vragen blijft oproepen waar vaak geen antwoorden op komen. Het boek is voor mij een daardoor een zoekplaatje geworden. Ik kon me er niet volledig inleven, hoe intrigerend het verhaal ook is. De afstand tussen de personages bleef namelijk bestaan.

Een prachtig boek

Geeft een beeld van een niet zo bekend stuk geschiedenis van de DDR, mensen die probeerdeb via zee te vluchten naar Denemarken. Solidariteit, vrienschap, verraad, het word beschreven in het boek.