De ondraaglijke lichtheid van het bestaan

De lessen van Milan Kundera Toen ik de eerste tientallen bladzijden van het boek had gelezen, dacht ik: hoe is het toch mogelijk dat dit boek een bestseller is geworden? De structuur was onduidelijk, het leken allemaal heel korte verhaaltjes zonder veel onderling verband. Het Nawoord gaf me echter de moed om verder te lezen. De personen in het boek spelen een ondergeschikte rol en lijken vooral mee te doen om Kundera de kapstok te bieden waaraan hij zijn zeer talrijke opmerkelijke en verrassende filosofische bespiegelingen kan ophangen. Hij duikt dan ook vele malen plotseling in de tekst op alsof hij toch vooral zeker wil zijn dat we beseffen dat hij bezig is ons iets duidelijk te maken en dat persoonlijk even komt vertellen. Soms doet hij dat zelfs door commentaar op zijn eigen teksten te geven. Want Kundera heeft ons boodschappen mee te geven. Soms zijn die boodschappen zo versleuteld, dat ze zelfs niet meer aan de personen te koppelen zijn. In zijn Kleine Woordenboeken geeft hij aan voor ons vaststaande begrippen en woorden, een uitleg die het tegendeel is van wat we dachten. Die ons duidelijk maakt dat alles onzeker is, dat we terechte kritiek hebben op de communistische maatschappij maar dat onze leefwereld in vele opzichten niet zo veel anders is dan die van Stalin. Een van de meest treffende en verhelderende teksten vond ik in zijn visie dat de communistische heersers niet zozeer uit waren op onderdrukking maar meer op het, desnoods met zeer bruut geweld tot stand brengen van het paradijs op aarde, zoiets als de vele religies en politieke overtuigingen uit het verleden hebben gedaan en nog doen. Er zijn vele mooie passages in het boek, sommige diep menselijke, die ons duidelijk maken wat we eigenlijk zijn en ook dat is anders dan we denken of dan we zouden willen zijn. Maar hoofdzaak voor mij was toch de wijze waarop Kundera de mensonterende arbeidersstaat beschrijft. Hij doet dat op een beklemmende wijze en laat zien hoe de evangelisatie naar het paradijs in zijn werk ging. Welke in onze ogen onmenselijke methodes de handlangers gebruikten. Hoe ze doordrongen tot de meeste geheime plekken van de levens van hun onderdanen en medeburgers, hoe ze een net van verklikkers en bedrog schiepen. De Stasi zou het later nog een keer dik over doen. Het waren natuurlijk de onderbuikse handlangers die dat net gebruikten, niet de lekkerste mannen en vrouwen en zeker geen overtuigde predikanten van het systeem maar profiteurs en “mensen die iets te wreken hadden en daar nu de kans voor kregen”. Hoog geplaatsten en hoog opgeleiden moesten het ontgelden betreft doet het boek denken aan de Ademschommel van Hertha Müller. Ook zij beschreef een samenleving zonder hoop, een samenleving die niet waard was om geleefd te worden, waar je vooral weg moest duiken of verzet pleegde en onderging. Kundera toont onze maatschappij de bittere spiegel van ons stelsel dat steeds harder kraakt onder het niet meer getemde en mogelijk niet meer tembare kapitalisme dat zijn zo brave democratische kinderen lijkt te verslinden om plaats te maken voor een China-achtig centraal geleid systeem dat akelig op het door Kundera beschreven systeem zal lijken. Maar er is één zaak die hoop geeft: wij weten dat we zoeken naar een betere samenleving en hebben nog steeds een kans die met hele kleine stapjes, soms met hinkstapsprongetjes, wat dichter bij te brengen. We mogen dan mopperen, we zijn gelukkig nog ver verwijderd van de werelden die Müller en Kundera zo indringend beschreven. Ook dat is een les die beiden ons leerden en waarvan we ons steeds weer bewust moeten zijn als we mopperen. Het mag duidelijk zijn: het boek is terecht een bestseller en ook daarover mogen we ons verheugen want een samenleving die de moed zou hebben opgegeven, zou dit boek terzijde hebben geschoven of hebben moeten schuiven. Verder zoeken dus maar naar die betere wereld om uit te vinden hoe het wél moet…. Ger de Wind Oktober 2011

Het is een lange tijd geleden geweest dat ik zo'n mooi boek heb gelezen. De schrijver neemt je mee in de gedachten van de verschillende personages. Het boek is filosofisch van aard, maar goed te volgen voor als je daar niet zo bekend mee bent. Zelfs de tweede keer dat ik het boek heb gelezen vond ik het mooi en haalde ik er weer nieuwe dingen uit. Veel onderwerpen en gebeurtenissen uit het verhaal zijn toe te passen op je eigen leven, wat het lezen extra leuk maakt.

Absoluut mijn lievelingsboek. Een verhaal over alles en niets, de frivoliteit en mistroostigheid van het leven en alles dat erbij komt kijken. Kundera is een topschrijver. Je moet geen verhaallijn verwachten, maar wel mooie zinnen die je eeuwig blijven raken. Echt een zeemzoet boek dat je meerdere malen kunt lezen.

Heel goed, filosofisch, diepzinnig, de moeite waard.

de roman op zich is een prachtig verhaal, maar bovendien zijn de uitstappen uit het verhaal veelzeggend over zijn capaciteit om woorden te vinden voor het onzegbare.

Dit boek is een ware aanrader! De verschillende verhaallijnen, de omschrijving van de personages, de visie van de verteller binnen het boek; na enkele pagina's grijpt het boek je en het laat je niet meer los tot je het uit gelezen hebt. Het is een boek met een dubbele bodem, een boek wat je waarschijnlijk nadat je het de eerste keer gelezen hebt zeker nogmaals wil lezen. Naar mijn mening is dit boek een essentiele bijdrage aan de hedendaagse literatuur!