De ontembare

Recensie ‘De ontembare’ van Guillermo Arriaga Na de uitnodiging van Uitgeverij Atlas Contact om live over zijn roman ‘De ontembare’ met auteur Guillermo Arriga in gesprek te gaan, heb ik - in een drietal ademstoten - zijn 825 pagina’s tellende boekwerk verslonden. Wat een weergaloze roman, wat een geweldige schrijver. Ik kan niet anders concluderen. Ik had niet van de schrijver gehoord, laat staan enig ander werk van hem gelezen. Deze tekortkoming mijnerzijds heb ik onmiddellijk hersteld door nog twee eerdere uitgaven van Arriaga aan te schaffen. ‘De zoete geur van de dood’ en ‘Nachtbuffel’ (uit 2002) mogen mijn leeshonger als dessert gaan stillen. De eerstgenoemde hoofdmaaltijd van deze schrijver, tevens scenarioschrijver, regisseur en producer, heeft mij meer dan uitstekend gesmaakt. De omslag vermeldt in kleine letter: ‘Deze roman staat in brand’ (Mexicaanse schrijfster Guadalupe Nettel). Al lezende kwam het niet in mijn hoofd op om deze uitslaande brand te blussen. Arriaga’s roman denderde flakkerend en vuurspuwend voort met veelomvattende facetten uit het alledaagse leven. Hartstocht, hoop en solidariteit strijden met woede, wraak en tolerantie om voorrang. Verhaallijnen dooreenvlechten is de kracht van deze schrijver, waarbij het klassieke thema van schuld, boete en wraak nadrukkelijk opdoemt. Mijn belangstelling voor ‘De ontembare’ werd ingegeven door plaatsen van handeling. Arriaga is geboren in Mexico-Stad, waar hij het rauwe leven van zijn hoofdpersoon laat afspelen. Voor mij fascinerend, omdat ik als niets vermoedende toerist die metropool eens heb bezocht. Dat Guillermo Arriaga daar zijn jeugd in een gewelddadige buurt doorbracht en op zijn dertiende zijn reukzintuig bij een straatgevecht verloor, herken ik na lezing als een van de inspiratiebronnen voor zijn werk. Daarnaast was ik benieuwd naar de verhaallijn die zich in het hoge noorden van Canada voltrekt. Een Inuit jaagt daar op een beruchte grijze wolf. Volgens welk spoor laat Arriaga Mexicaanse ‘warmte’ en Canadese ‘koude’ in elkaar grijpen? Lezen, lezen, lezen! “Ik ben een jager die schrijft”, zegt het fenomenale talent over zichzelf. “En hoe”, voeg ik hieraan toe, zeer onder de indruk van de constructie in tientallen korte hoofdstukken, af en toe aangevuld met bijzondere informatie en feiten. Ik moest even wennen aan het bouwwerk, dat van de ene situatie naar de andere springt. Maar de gloed van spanning, cliffhangers en plots blijft continu branden. Dat scenarioschrijver Arriaga grote prijzen (onder meer een Oscar-nominatie) voor zijn films heeft ontvangen, verbaast mij niet. ‘Nachtbuffel’ is inmiddels verfilmd en ik kan mij voorstellen dat ‘De ontembare’ evenmin aan verfilming ontkomt. Het zou naar mijn mening een weergaloze film worden. Of het boek kan worden overtroffen, waag ik echter te betwijfelen. Al lezend heb ik in ieder geval een verslavende, waanzinnige ervaring opgedaan. Dankzij Guillermo Arriaga.

Het eerste mooie moment voor De Ontembare van Guillermo Arriaga is binnen. Verkozen tot boek van de maand januari bij DWDD. Iets waar ik mij volkomen in kan vinden. Het is een van de dikste boeken , ruim 800 pagina’s, die ik de afgelopen tijd heb gelezen en het is het elke pagina waard. Zo intens, rauw, het grijpt mij gewoon bij de strot. Eigenlijk niet dik genoeg. Het boek gaat over het leven van Juan Guillermo in Mexico Stad. In zijn jonge leven heeft hij al veel te maken met de dood. Eerst wordt zijn broer vermoord en binnen vier jaar ook zijn ouders en grootmoeder. Hij ervaart dit als zijn schuld en zoekt naar mogelijkheden voor wraak. Dit is een zware opgave en strijd voor hem in zijn jonge leven en hij vindt steun bij zijn oude en nieuwe vrienden, en geliefde dieren. Deze fase in zijn leven wordt intens beschreven in het boek, dat je door moet lezen. Elk moment van vrije tijd is de afgelopen week ook opgegaan aan het lezen. Daarnaast maken we kennis met Amaruq die in de kou in Canada jaagt op een beruchte grijze wolf. Niet tegen gehouden door welke weersomstandigheid en omstandigheid dan ook. Een intense koppige strijd. Uiteindelijk komen de verhaallijnen samen. Het einde is prachtig. Ontembaar tot het einde.

De Ontembare van Guillermo Arriaga Voor uitgeverij Atlas Contact in Amsterdam mocht ik de roman “De Ontembare” van Guillermo Arriaga lezen en de auteur ontmoeten tijdens een live leesclub. Op de tweede bladzijde kondigt de hoofdpersoon, Juan Guillermo, al aan dat hij zijn hele gezin zal verliezen aan de dood en dat gebeurt inderdaad ook. De dood speelt een belangrijke rol in de roman van meer dan 800 pagina’s. Op de eerste pagina’s lezen wij dat hij al voor zijn geboorte geconfronteerd wordt met de dood. “Ik deelde de grot die baarmoeder heet met aan ander. Acht maanden lang groeide naast mij een identieke tweelingbroer……….Vandaag de dag weten we dankzij MRI-scans dat tweelingen met elkaar strijden om de ruimte in de buik van de moeder. Dat zijn duels op het scherpst van de snede, wrede territoriumgevechten zonder wapenstilstand, waarin een van de twee uiteindelijk de overhand krijgt……Tijdens een van die schermutselingen zette ik mijn broer zodanig klem tegen de baarmoederwand dat hij verstrikt raakte in zijn navelstreng.…” Dit tekent zijn hele leven, bij iedereen die dood gaat vraagt hij zich of hij daaraan schuldig is of niet. In fragmenten krijgen wij het verhaal te horen van zijn broer Carlos, waarom en vooral hoe hij dood gaat. Na de dood van Carlos sterven ook zijn ouders en oma en hij blijft alleen achter in het huis met zijn parkieten en hond King. Maar ook die blijven niet leven. Gelukkig komen er ook nieuwe mensen in zijn leven die hem helpen om te overleven. En zijn vrienden in de buurt doen er alles aan om hem op te vrolijken. We maken kennis met het leven in een volkswijk in Mexico. We zien vriendschappen, maar maken ook kennis met vijanden. Naast de dood als thema, lezen we over drugsgebruik, corruptie, promiscuïteit, machtsmisbruik en corruptie door leraren, de overheid en de politie. De rol van de politie blijft dubieus en als je niet met ze samenwerkt, maken ze je het leven wel erg zuur. In het tweede verhaal speelt Amaruq de hoofdrol. Hij is een Inuit uit Canada die op jacht is naar wolven omdat hij de huiden verkoopt. Hij stopt al zijn energie in de achtervolging van een wolf die een bijzondere betekenis voor hem heeft. Hierdoor raakt hij steeds verder van huis. Ziek en verzwakt wordt hij gevonden door McKenzie. En dat zorgt voor de verbinding met het verhaal in Mexico. Aan het begin van de hoofstukken zijn er steeds tussenstukjes met interessante weetjes, wetenschappelijke artikelen, biografieën of woordspelletjes. Ze zijn een inleiding op en soms een verklaring voor wat er in dat hoofdstuk gebeurt. De verschillende verhaallijnen komen aan het eind heel mooi samen, als Guillermo met de auto een roadtrip maakt om via America naar Canada te reizen. We maken kennis met de verschillende landschappen, culturen en mensen die hij tegenkomt. Ondanks de verschillende verhaallijnen verveelt “De Ontembare” geen enkel moment, je wordt integendeel steeds nieuwsgieriger naar het eind. En hoewel de dood een grote rol speelt in de roman is er ook sprake van liefde. En aan het einde zien wij ook dat liefde alles overwint. Plussen: De knappe verweving van de verschillende verhaallijnen tot één eind. De uitwerking van de verschillende thema’s. De opbouw van het verhaal van langzaam naar snel. Het mooie einde. Minpunten: Doordat er meerdere verhalen door elkaar lopen, gaat de vaart er soms een beetje uit. Het gebruik van stereotype figuren: oma die in huis komt en een beetje vaag blijft, jongeren die drugs gebruiken, de Vietnam veteraan die aan drugs verslaafd raakt, de zwarte dominee die blijmoedig de rekeningen van alle restaurantbezoekers betaalt. Het gebruik van het woord neger aan het eind van het boek stoorde mij enorm. In de rest van het boek wordt er over zwarten gesproken, dus het lijkt mij niet nodig om daar ineens een ander woord voor te gebruiken. Heel jammer. “De Ontembare” krijgt van mij 4 sterren

In Mexico stad maken we kennis met de jonge Juan Guillermo. Het leven dat hij leeft is hard en rauw en wordt getekend door de dood. Verloor hij al een tweelingbroer nog voor ze geboren waren, in zijn tienerjaren zorgt de moord op zijn oudere broer Carlos er voor dat hij in een paar jaar tijd zijn hele familie verliest. Hij blijft alleen over, vol wraak en schuldgevoelens. In het noorden van Canada jaagt de jonge Inuit Amaruq op een wolf die zich niet zo maar laat vangen. Nujuaqtutuq (de ontembare) daagt de jongen steeds verder uit en laat hem tot het uiterste gaan. Guillermo Arriaga is vooral bekend om zijn films Amores Perros, 21 grams en Babel. Deze films zijn opgebouwd uit verschillende lagen en verhaallijnen, echt een kenmerk van Arriaga. Film is een medium wat zich daar bij uitstek voor leent. Een roman laat zich hiermee iets lastiger opbouwen. Het duurt dan ook even voordat de lezer doorheeft waar de auteur met zijn twee verhaallijnen naar toe wil. Er wordt wel wat uithoudingsvermogen van de lezer gevraagd. Dat het boek bol staat van ruwe scenes, stank, pijn, dood en viezigheid helpt daar ook niet zo goed. Ook de vele herhalingen maken dat je in eerste instantie een beetje in kringetjes ronddraait in het boek. Maar Arriaga herpakt zich en de lezer wordt meegesleept in een overweldigend en filmisch verhaal waarin hij de twee verhaallijnen uiteindelijk keurig bij elkaar brengt en de lezer toch ook nog een sprankje hoop weet te bieden. De Ontembare is een boek vol klassieke thema’s waarvan schuld en boete zeker de belangrijkste zijn. Verwijzingen naar allerlei verhalen uit de klassieke literatuur en de wetenschap worden letterlijk aangehaald in het boek in korte stukken zonder titel. Soms snap je meteen waarom Arriaga deze gebruikt, soms kom je er pas later in het verhaal achter. Maar ze zijn allemaal relevant. De eeuwige strijd van mens tegen wild dier (hier de wolf) loopt als een rode draad door het boek. Het is interessant te noemen dat dit parallel loopt met de terugkeer van de wilde wolf in Nederland. Een en ander heeft natuurlijk niets met elkaar te maken maar het geeft het boek wel een extra dimensie. De Ontembare is een bijzonder boek te noemen en zeker niet voor iedereen weggelegd. Maar als je er eenmaal je tanden in gezet hebt, smaakt het absoluut naar meer.

Wat maakt een boek memorabel? Het feit dat het je iets doet, lijkt daar wel een goed antwoord op te zijn. Wanneer doet een boek je iets? Als het poëtisch is? Rauw? Hartverscheurend? Eigenlijk kan een boek je op zoveel manieren raken en zal het ook voor elke lezer anders zijn. Toch kan niemand 'De ontembare' lezen en níet geraakt zijn. Hoe krijgt een auteur dat voor elkaar, zul je denken? Dat is niet zo makkelijk uit te leggen. 'De ontembare' is een verhaal over mensen, maar ook over dieren. Die laatste groep speelt een grote rol om de eerste groep te begrijpen. Hoe de personages omgaan met dieren, beschrijft hun karakter. De ene jaagt op een wolf om zelf die wolf te worden. De andere zorgt voor een wolf om maar íets te kunnen redden uit zijn omgeving. De projecties van eigen emoties op de dieren is iets wat een cruciale rol speelt in dit boek. Is dit dan een boek voor dierenliefhebbers? Ja en nee. Tere zieltjes zullen pagina's tenenkrommend zitten lezen, verscheurd door de fysieke pijn die sommige passages teweeg brengen. De schrijfstijl van Arriaga is namelijk zo intrigerend dat je jezelf verliest als lezer. Je vervloeit met de pagina's, in het verhaal, in de personages en dan is er geen stoppen meer. Je moet doorlezen. Ook al is het soms erg schrijnend en smerig en te droevig voor woorden. De dood is alom tegenwoordig.in 'De ontembare' en dat maakt de sfeer vaak zwaar en zwart. Toch sluimeren er ook andere emoties in de nissen van het verhaal. Woede, hoop en moed. Maar het verlies overheerst. Ook in de intermezzo's tussen het verhaal. Daar vullen wetenswaardigheden de bladzijden, of een letterballet, of poëzie. Arriaga schreef met 'De ontembare' geen autobiografie, maar hij gebruikt wel facetten uit zijn eigen leven en geeft die een plek in deze roman. Dat maakt het boek waarschijnlijk erg persoonlijk, maar toch is het verhaal verzonnen. Deze combinatie is er eentje die de auteur ook wat 'genot' verschaft. Hij brengt de lezer in de war en dat amuseert hem. Want alleen hij weet wat waar is en wat er verzonnen is. 'De ontembare' is een magistraal verhaal dat je meezuigt en niet meer loslaat. Dat het boek meer dan 800 bladzijden telt is niet te voelen tijdens het lezen en na het omslaan van de laatste bladzijde verlang je naar meer. Het verhaal laat je onthutst en vervreemd achter en dwingt diep respect voor de auteur af. Het spel van aantrekken en afstoten, het spelen met de emoties van de lezer, zorgt ervoor dat je dit boek nooit vergeet.

spannend, intrigerend, naar het einde toe wordt het verhaal rechtlijniger en verliest het wat vaart. Maar een boiend boek dat zich afspeelt in mexico stad en Yukon Canada.