Het verstoorde leven Dagboeken en brieven van Etty Hillesum, 1941-1943

Dit boek heeft mij zo geraakt dat ik het binnen een maand vier keer heb gelezen, met fluorstiften heb onderlijnd en aangekruist, iets wat ik nog met geen enkel boek ooit heb gedaan. Wat een wijsheid valt er te leren van deze unieke joodse vrouw en wat een bijzondere kijk heeft zij op haar leven. Het boek volgt haar interne "strijd" om het leven in al zijn volheid te kunnen accepteren. Ondanks wat er gebeurt in de buitenwereld, alle beperkingen die men de joden oplegt, alle vernederingen toch innerlijk in harmonie te kunnen komen en blijven. Alles wat er op je pad komt te accepteren. Al schrijvende vind zij een balans en evenwicht waarvan ze zich afvraagt of ze dit ook zal kunnen ervaren tijdens haar leven in het concentratiekamp. En ze is hiertoe in staat (blijkt uit haar brieven ontvangen tijdens haar tijd in Westerbork). Zij spreekt in het boek haar wens uit dat zij hoopt dat ze mag blijven leven om haar inzichten te mogen uitdragen aan de hele wereld. Dat het niet de omstandigheden zijn die je ongelukkig maken maar je kijk erop en het verdringen van gevoelens en het niet willen erkennen van. Haar eenvoudig verwoorde "filosofie" is helemaal van deze tijd, zoals zij zelf schrijft, of het nu Hitler is, of Ivan de Verschrikkelijke of een natuurstorm, er zullen altijd en eeuwig dingen plaats vinden die mensen ongelukkig kunnen maken. Het gaat erom of je de vrede in jezelf kunt vinden, zodat de omstandigheden je niet meer onderuit halen. Ik raad dit boek iedereen aan die op zoek is naar verdieping of graag nadenkt over het leven dat ons toch nog vaak lijkt te overkomen. Ik dank Etty met heel mijn hart dat ze het geschreven heeft waardoor haar wens om het aan anderen te leren indirect toch uitkomt.............en ik gun de wereld haar visie

Een wonderlijk mooi en ontroerend boek van een wijze vrouw. Dit is een boek dat ieder welwillend mens zou moeten lezen. Etty beschrijft haar innerlijke ontwikkeling in de oorlogsjaren 1941-1943, haar twijfels, haar innerlijke kracht die zij God noemt. Dit is niet de God van de Bijbel of de Torah, maar de God van ons hart. Een atheist zou hier geen enkele moeite mee hebben. Ik heb veel van haar geleerd en daarmee ook veel aan haar te danken. Dit is de manier om op een positieve, liefdevolle manier in het leven te staan.

Dit is een verhaal voor alle tijden. Deze prachtige joodse vrouw heeft mij tijdens het lezen van haar zoektocht, zoveel inzichten gegeven! Etty wilde zoveel mensen helpen om inzichten te krijgen en ze heeft hiervoor zichzelf totaal bloot gegeven in haar brieven. Wat een wijsheid droeg ze in zich!

Pas als de mens God in zijn ziel heeft ontdekt, kan het leven hem niet meer zoveel pijn doen. Een prachtig voorbeeld daarvan geeft Etty Hillesum in haar boek “Het verstoorde leven”. Door haar dagboek liet zij zien hoe het denken in haar werd verlicht door zich naar binnen te keren. Zij was intelligent, ontwikkeld, gevoelig, spiritueel van instelling, een zeer diepe denker, en hing zeer aan het leven, maar zij werd overspoeld door een groot noodlot voor haarzelf, haar familie en haar volksgenoten. Daardoor voelde zij een dwingende behoefte zich tot God te wenden. Zij kwam ertoe mede door haar vriend en leidsman Julius Spier elke avond gesprekken met God te voeren. Zij noteerde in haar dagboek hoe zij de stem van God hoorde in de vorm van haar intuïtie, die door haar smartelijke vragen zeer werd versterkt. Tenslotte werd zij zich bewust van een veel wijder en hoger perspectief (zij ontsteeg haar oude, begrensde ik) en putte daaruit alle kracht die zij nodig had in die vreselijke oorlogsomstandigheden. Daarin zag zij maar één uitweg voor de trouw aan haar ziel, die haar boven alles ging sinds de goddelijke stem in haar had gesproken. Zij zag maar één taak: haar volksgenoten zoveel mogelijk te helpen. Vooral wilde zij haar geestkracht op hen overbrengen, door hen te vertellen wat zij zelf ervaren had in haar spirituele contacten met God, omdat zij daaruit de kracht had ontvangen om het collectieve lot van de Joden te aanvaarden en te delen. In haar kon werkelijk geen plaats zijn voor de gedachte aan onderduiken, waar allen die haar liefhadden op hadden aangedrongen. In het hart van alle mensen die in het eigen Godsbewustzijn ontwaakt zijn, ligt het begin van de menswording van Christus. Dat is de eigenlijke belofte van Kerstmis, die in Etty Hillesum werd vervuld. Langs de weg van heel veel zielepijn werd zij waarlijk Mens. Het is wonderlijk en prachtig om dat te lezen.

Het dagboek van Etty begeleidt me al jaren. Het inspireert me om iemand zo genadeloos eerlijk te zien zijn naar zichzelf, en zo mededogend naar anderen. Voor mij heeft dit boek me dieper geraakt dan de Bijbel. De boodschap en levenslessen daaruit lees ik in dit boek terug, een boek van iemand die ze gemanifesteerd heeft, in het gewone alledaagse leven.

Dit is een boek waar je wel even voor moet gaan zitten. Het vraagt concentratie tijdens het lezen en om nog vaak (in gedeelten) herlezen te worden. Ik kreeg de neiging passages te onderstrepen die mij zeer aanspraken of raakten. Dit is niet het volledige dagboek van Etty Hillesum, zoals de samensteller/uitgever in zijn uitgebreide verantwoording en nawoord laat weten. Vooral de eerste helft van dit boek is erg filosofisch. Etty is op zoek naar evenwicht tussen lichaam en geest, tussen haarzelf en S. (Julius Spier) en de mensheid. Ze probeert de gemoedstoestand van haar ziel onder woorden te brengen om zo meer inzicht en duidelijkheid te krijgen. Het is een aaneenschakeling van het analyseren van haar stemmingen en gevoelens, hoofdzakelijk ten opzichte van S., waarbij Etty in haar dagboek tot zichzelf spreekt. Daarbij wordt er verrassend weinig ingegaan op de oorlogssituatie. Later in het boek komt dit meer naar voren en lijkt Etty ook in religieus opzicht steeds meer gegroeid. Zij is zich bewust van het lot van de Joden en dus ook van haarzelf en berust hier vol vertrouwen in. Ook voelt zij tot het laatst toe dankbaarheid voor het mooie en goede in het leven en wil zij voor haar medemensen van zoveel mogelijk betekenis zijn. Een uitermate boeiende vrouw, die aanvankelijk wat zwaar op de hand overkomt, maar die beschikt over een ongekende innerlijke kracht, geloof en vertrouwen. Door de vele bespiegelingen van haar houding tegenover S. vond ik het eerste deel van dit boek best even 'doorworstelen'. Duitse zinnen en woorden worden niet vertaald. Een volle bladspiegel en enkele foto's.