Witte onschuld Paradoxen van kolonialisme en ras, herziene editie

Gloria Wekker baseert haar onderzoek, zoals ze zelf aan het begin van haar boek Witte onschuld schrijft, op het concept van het culturele archief afkomstig uit het boek 'Orientalism' (1978), bedacht door Edward Saïd, de Palestijns-Amerikaanse literatuurwetenschapper en cultuurcriticus. Hierin bestreed deze Westerse benaderingen van de Arabische wereld en verbond die met de Westerse koloniale en politieke belangen in het Midden-Oosten. Dat boek is in het verleden voldoende afgeserveerd vanwege de vele fouten en omissies. Saïd veegde teksten van uiteenlopend karakter en verschillende perioden op één hoop. Hij bestreed dit verwerpelijke oriëntalisme met zijn eigen stereotiepe opvattingen over Europa, terwijl hij probeerde de Europese stereotiepe benaderingen van de Arabische wereld te kritiseren. Het verbaast dus niet dat Gloria Wekker eveneens het 'witte' Nederland apodictisch bestrijdt met háár stereotiepe opvattingen daarover. Wekker noemt deze stereotypen paradoxen (!), waarvan zij er vier identificeert, en die voor haar "een paar belangrijke eigenschappen van de witte Nederlandse zelf-representatie" vormen. Zij schrijft deze paradoxen niet als Nederlandse burger te beschouwen, maar naar alle blanke Nederlanders te kijken met "het oog van de 'buitenstaander (binnenin)' ". Daar zij, blijkens haar uitlatingen elders, een voorstander is van onderzoek naar kolonialisme en slavernij door zwarte mensen, is het vreemd te constateren dat zij als zwarte buitenstaander meent in de hoofden, harten en zielen van de 'witte' Nederlander, te kunnen kijken. Naast Edward Saïd, haalt Wekker in haar studie meer dubieuze bronnen aan, zoals werk van Teun van Dijk en Siep Stuurman. Deze laatste namen zijn ook niet serieus te nemen wetenschappers. Over Stuurmans dissertatie ontstond in 1983 veel heibel en de onleesbare literatuurtheorie van Van Dijk blijkt tegenwoordig eigenlijk 'leuteratuur' te zijn, een term die hij voor anderen reserveerde. De basis van Wekkers studie is dus niet wetenschappelijk. Het is verder ondoenlijk al haar retorische trucs en gebrekkige historische feitenkennis op te voeren. Het wemelt o.a. van de volgende soort opmerkingen: "... doet me denken aan ..." en "... het lijkt op ...". De ingewikkelde welbespraaktheid van Gloria Wekker zal de jonge mens imponeren. De oudere al of niet wetenschappelijk geschoolde wordt het droevig te moede. Wat nog meer te zeggen tot slot? Het Westerse culturele verleden was geen statische onvermengde cultuur. Culturen waren en zijn voortdurend in beweging. De generaliserende aanpak van Wekker leidt tot een loopgravenoorlog, polariseert en is onnodig. Wekkers boek schetst een ongeloofwaardig gitzwart beeld van Nederlands verleden en van de huidige blanke Nederlander. De terechte discussie over kolonialisme en slavernij kan natuurlijk beter door gedetailleerd historisch onderzoek ondersteund worden. Er zijn gelukkig genoeg andere studies op de markt die het gedachtengoed van Karl Popper niet met voeten treden.

Er is al veel gezegd over het onwetenschappelijke karakter van Gloria Wekkers werk, en die opmerkingen kan ik alleen maar onderschrijven. Wekker generaliseert en associeert er vrijelijk op los op basis van anekdotisch bewijs en hanteert daarmee een methode die te zwak is om haar stellingen mee te kunnen onderbouwen. Een voorbeeld: het feit dat ze beboet werd voor het beledigen van een ambtenaar in functie, nadat ze een stel agenten voor fascist had uitgescholden, zou de aanwezigheid van ras als fundamentele categorie in de Nederlandse samenleving moeten blootleggen. Het boek zit vol met zulke volslagen onlogische redeneringen, en de een slaat nog meer als een tang op een varken dan de ander. Als Witte Onschuld iets te bieden heeft, dan is het wel een uniek inkijkje in de psyche van Gloria Wekker. Dat is bijna fascinerend genoeg om de prijs van het boek te kunnen rechtvaardigen. Bijna.

Het is meer een wetenschappelijk stuk dan een leerzaam leesboek. Af en toe te ingewikkeld taalgebruik. Leest niet makkelijk weg.

Mevrouw Wekker heeft een grote woordenschat en zoekt wanhopig naar bewijzen voor haar vooringenomen stellingen. Het boek is niet lekker weglezende fictie. En voor haar aanhangers: mijn moeder komt uit Ghana, mijn vader uit Zimbabwe, dus op zich hoopte ik dat het boek me iets zou leren.

Ik heb dit boek gelezen voor mijn studie. Dat dit boek wordt aanbevolen op de universiteit is niet gek: het is een sterk onderbouwd boek dat de Nederlandse samenleving eens van een andere kant laat zien. Het boek geeft je een bredere kijk op gebruiken en tradities in Nederland. Wat mij betreft verplichte kost voor elke Nederlander. Het aantal mensen dat zich aangevallen voelt en daarom hier slechte recensies uitdeelt, laat vooral zien hoe krachtig het boek is, en hoe slecht veel Nederlanders tegen kritiek en verandering kunnen. Wat juist ook weer Wekker's punt bevestigt: er is nog een lange weg te gaan in Nederland.

Prima