Bloedlanden Europa tussen Hitler en Stalin

Ja, ik weet het allemaal al, dacht ik, maar ben toch dit boek gaan lezen en heb er geen spijt van, want de in valshoek die Snyder kiest is toch weer anders dan andere boeken over dit onderwerp. Na het lezen van dit boek kan je je een voorstelling maken hoe erg het allemaal geweest is, maar tegelijkertijd ook niet. Want hoe onvoorstelbaar is het dat in ruim 10 jaar in een geografisch afgebakend deel van Europa doelbewust zo'n 14 miljoen mensen vermoord zijn door twee totalitaire regimes. En dat nog helemaal niet zo lang geleden Probeer je de aantallen voor te stellen, vertaal dit in menselijk leed en je wordt heel stil, heel stil... Dit boek leert je relativeren, leert je nadenken over de waarde van een mensenleven, maar maakt je ook bang. Maar het moet verteld worden, want dit is de waarheid. Het boek leest prettig, is goed vertaald en heeft een duidelijke bladspiegel.

Iedereen weet dat er verschrikkelijke dingen gebeurd zijn in W.O.ll, vooral degenen die zich interesseren in deze geschiedenis. Maar na het lezen van dit boek was ik echt verbijsterd en wederom diep geschokt. De immensiteit van wat er in het Oosten van Europa gebeurd is is hier in het Westen wat onder belicht, maar daar heeft dit boek bij mij verandering in gebracht. Op een uiterst gedetailleerde wijze wordt hier uitgelegd wat er gebeurd is en welke gebeurtenissen daar aan vooraf gingen. Geschiedkundig gezien uiterst interessant, want het maakt ook de politieke verhoudingen duidelijk tussen bepaalde landen in Oost-Europa gedurende 20 jaar. De verschrikkingen worden ontroerender gemaakt door enkele persoonlijke verhalen van overlevenden. Voor mensen met een grote interesse in W.O.ll is dit een absolute aanrader.

Dankzij dit boek begrijp je de manier van reageren in het voormalige Oostblok beter. Want de effecten van het uithongeren van Oekraïne door de Sovjets onder Stalin en het wegvoeren of uitmoorden van de intelligentsia laat zich tot op de dag van vandaag voelen. Ook begrijp je beter waarom zowel vrijwel alle concentratiekampen als de dodenkampen in die regio lagen. En weer is het schokkend te lezen hoe laks de westerse mogelijkheden en hoe laf de Paus met de hun bekende feiten over het uitmoorden van Joden zijn omgesprongen. De aantallen uitgehongerde en vermoorde mensen zijn ronduit afgrijselijk en de manier waarop zich dat afspeelde is gruwelijk. Dat mensen tot zo kort geleden tot zo iets in staat zijn geweest geeft te denken. Dat wij nu weer moeilijk doen over het opvangen van vluchtelingen is zorgwekkend. Maar bovenal houdt de schrijver de menselijke maat scherp in de gaten, dankzij de verhalen van overledenen en overlevenden, waardoor het boek leesbaar blijft. Zoveel miljoenen mensen maal een. Want iedere vermoorde man, vrouw of kind leidde zijn of haar eigen individuele leven. Een boek dat je nog lang zal bijblijven.

Een boekwerk met cijfermatige onderbouwing van wat er door de dictators van de voormalige Sovjet Unie en het Nazistische Duitsland is uitgehaald. Het is geen buitengewoon boek maar met behulp van de cijfertjes wordt er wel een andere invalshoek vastgelegd over de moord- en verhongerpartijen die op basis van een ideologie vanaf de jaren ’30 van de vorige eeuw zijn uitgehaald. Die moordpartijen hebben plaatsgevonden vanaf de Oostzee (Polen en de Baltische staten) via Wit Rusland en de Oekraïne tot de Zwarte Zee. Tja, de miljoenen slachtoffers zijn in getallen gevangen, lekker abstract, maar het kan eigenlijk niet anders. De kracht van het boek is dat met de duiding en analyse is vastgelegd waar en hoe het heeft plaatsgevonden. Opmerkelijk is daarin dat het juist over de bewoners van die enorme strook daar gaat en nauwelijks over de Russen en de Duitsers zelf. Die hebben daar tussen 1930 en 1945 nauwelijks geleden. Dat resultaat in de analyse geeft iets angstaanjagends weer. De conclusie vanaf pagina 483 en de daarop volgende zeer korte hoofdstukken zijn zeer de moeite waard.

Voor de eerste maal wordt beschreven hoezeer landen in midden Europa te lijden hebben gehad van de moordpartijen die zowel door de Duitsers onder Hitler zijn begaan als onder het bewind van Stalin. Het levert een hartverscheurend beeld van hoe deze natiestaten tussen twee totalitaire regimes zijn vermorzeld. En wat daarvan de gevolgen zijn tot op de dag van vandaag.

Wat we van de Holocaust weten zijn onze West-Europese verhalen geïllustreerd door beeldmateriaal, vaak gemaakt door Amerikanen, van concentratiekampen aan het einde van de oorlog. Vaak wordt gedacht dat vooral joden daarvan slachtoffer waren. Dat waren ze ook, maar dit boek geeft het totale beeld van de vernietiging van onschuldigen tijdens WO2, en legt ook heel goed uit wat daar aan vooraf ging, hoe fataal de gezamenlijke opkomst van Hitler en Stalin was en wat het grotere plan van Hitler nou eigenlijk was. Beste oorlogsboek wat ik ooit las.