De Napolitaanse romans 2 - De nieuwe achternaam adolescentie

Ik begon vorig jaar, niet geheel logisch, met deel 3 van de vierdelige reeks Napolitaanse romans van Elena Ferrante. Ik was meteen verkocht en mocht voor de Wereldbibliotheek dan ook spontaan de andere delen lezen. Ik kan meteen al melden dat deze serie grote indruk op me heeft gemaakt in 2016. Natuurlijk las ik ook heel veel andere mooie boeken, maar Ferrante's schitterende schrijfstijl vol temperament dat van de bladzijden spat had me compleet in de ban. Het is een verhaal dat een heel leven beslaat, en de wijze waarop ze het in de vier boeken heeft verwerkt is ronduit subliem. Ik heb grote bewondering voor de auteur en ben toch benieuwd welk gezicht er achter dit pseudoniem schuilgaat. In deel 2, De nieuwe achternaam, gaat Ferrante vlotjes verder na deel 1, waardoor je moeiteloos in het verhaal komt. Nu is het de periode van Adolescentie van de twee vriendinnen Elena en Lila. Beide jonge vrouwen worstelen met meer dan alleen hun onderlinge haat-liefdeverhouding. Ze maken wederom een turbulente tijd door, samen en ook afzonderlijk van elkaar. Lila, al op haar zestiende getrouwd, voelt zich toch erg ongemakkelijk met haar nieuwe achternaam en echtgenoot, vooral wanneer haar huwelijk onder zware druk komt te staan en de twijfels toeslaan. Ze probeert haar weg te vinden, maar dit verloopt niet geheel vlekkeloos, integendeel zelfs. Elena, de slimme gymnasiumstudente, twijfelt of ze met haar eenvoudige achtergrond wel past in de intellectuele sfeer van de universiteit. En dan is er ook nog de armoedige wijk in Napels, waar al hun familie, vrienden en 'vijanden' wonen. Elena wil zo snel als mogelijk de wijk uit om zich te onttrekken aan de armoede en de mentaliteit van de bewoners, waar ze zich met haar intelligentie boven voelt uitstijgen. Een fragment waarin Elena hiermee worstelt: 'Ik moet terug, zei ik tegen mezelf, ik moet doen wat Carmela, Afa, Gigliola en Lila doen. De wijk accepteren, mijn trots verbannen, mijn hoogmoed straffen, ophouden de mensen die van me houden te kleineren.' Ferrante heeft ook in dit deel de personages zodanig tot leven gewekt met haar woorden dat ik ze bij wijze van spreken zag en hoorde tijdens het lezen. De temperamentvolle gesprekken, de woorden-wisselingen, de hartstocht en liefde maar ook de woede is zo knetterend goed neergezet, dat je het ervaart alsof je erbij staat. Typisch Italiaans, en in dit geval Napolitaans. Ik ben al meerdere keren in Italië op vakantie geweest en herken de harde, schreeuwerige manier van spreken, die heel normaal is voor de Italianen. Ook de liefde van beide vriendinnen voor Nino Sarratore is voelbaar beschreven, ik leefde spontaan met ze mee en zou Nino voor ze willen klonen, zodat ze ieder een eigen Nino konden hebben. Laat je overigens niet afschrikken door het flinke aantal personages, ik had ze binnen de kortste keren scherp en duidelijk in het verhaal, waardoor ik geen verwarring en/of vertraging tijdens het lezen heb ervaren. Ik kan maar moeilijk afscheid nemen van deze fictieve temperamentvolle mensen die in mijn hart zijn gekropen. Gelukkig ligt er nog veel moois klaar om te lezen, anders donderde ik in een donker leesgat. Ferrante is steengoed, deze reeks vind ik bijzonder scherpzinnig en bomvol emotie. Een dikke aanrader!

Even meeslepend als deel 1, De geniale vriendin. Ik heb inmiddels alle vier de delen achter elkaar gelezen (soms de nacht ermee doorgehaald). Omdat deel 3 en 4 nog niet vertaald waren, heb ik die in De Amerikaanse uitgave gelezen. Ik vind dat de sfeer van het verhaal daarmee een beetje minder werd: ik ken geen Italiaans maar ik voelde dat de Nederlandse vertaalster, Marieke van Laake veel dichter bij de kleur van het origineel kwam. Zij verdient een geweldig compliment. Natuurlijk wil je na de eerste drie delen ook het laatste lezen maar dat maakte mij iets minder gelukkig: de grootste verrassingen zijn weg, losse eindjes komen samen - al hakt de schokkende verdwijning van het kleine meisje er dan ineens weer behoorlijk in - maar het is duidelijk dat alle illusies en verwachtingen van de hoofdpersonen inmiddels zijn vervlogen. Misschien is de magie een beetje weg omdat het laatste deel over volwassenen gaat in de huidige tijd. Maar voor jou als lezer is het onontkoombaar om alle delen te lezen: ze geven op een fascinerende manier de Italiaanse èn Europese na-oorlogse culturele en politieke ontwikkelingen weer. Persoonlijk kon ik me bijzonder identificeren met de twee hoofdpersonen: ze zijn van mijn leeftijd en ondanks geografische en milieuverschillen was de beschrijving van de jeugd- en studiejaren van de vertelster een feest der herkenning. Maar zo zal iedereen zijn eigen speciale verwantschap met bepaalde personages vinden dankzij het talent van de auteur. Ze is een eersteklas verteller: elke zin is raak en geen woord is overbodig.

De schrijfster is een ster in het maken van lange, prachtige zinnen zonder dat het vervelend of lastig leest. Het boek boeit, je wil blijven lezen en deel uitmaken van de bizarre vriendschap tussen Elena en Lila in het Napels van de jaren 50/60.

De schrijfster is echt geweldig. De personages leven en je gaat je er als lezer gemakkelijk mee identificeren. Je wordt als het ware meegezogen in de tijd en plaats, Napels de stad van de grote armoede waar scholing nog iets heel bijzonders is na de verplichte schoolopleiding. En dan is daar ineens de mogelijkheid je te ontworstelen aan je voorland doordat een gepassioneerde leerkracht de potentie ziet van twee heel verschillende meisjes met dezelfde achtergrond. Ik kende de schrijfster niet maar las deel 1 - de geniale vriendin - in één keer uit. Mijn opluchting was groot toen ik zag dat er na de geniale vriendin en De nieuwe achternaam nog twee delen komen. Ieder deel is afzonderlijk te lezen maar als je bent begonnen aan het eerste deel is er geen weg terug. Het verhaal is verslavend. De nieuwe achternaam laat bijna genadeloos zien hoe een vriendschap onder druk komt te staan door wat er van de meisjes gevraagd wordt in hun liefdeloze en kansarme buurt. Vaak ontluisterend, toch blijft de drang bij beide meisjes sterk aanwezig om ieder op hun eigen manier een persoon te worden die de regie gedeeltelijk kan vasthouden. Deze wens is sterker dan de gewenste orde der dingen, die sociaal wenselijk zijn en vooral door mannen worden bedacht. Voegen en luisteren is het credo waar de vrouw geacht wordt zich aan te conformeren. Het is een rauw verhaal. De nieuwe achternaam is een vervolg op de geniale vriendin en ook hier zie je de groei en rivaliteit die de vriendschap dreigt te ondermijnen. Deel drie en vier staan dus met stip op mijn verlanglijstje.

Een boek uit het leven gegrepen. Het zegt veel over die tijd, de naoorlogse jaren en die waren in Italië nog wel even anders dan bij ons in Nederland. Vrouwenemancipatie was daar nog niet aan de orde, integendeel, klappen kon je krijgen!

Nadat ik gewend was ad directe en gedetailleerde schrijfstijl ging ik meeleven met de hoofdpersonen en hun ( bepaald niet makkelijke) leven in een arme wijk van Napels...en dan wil je ook weten hoe het verder gaat..