De onzichtbare Maat Archeologie van goed en kwaad

Kennis komt tot stand in vergelijking: wie geen donker kent, kan niet weten wat licht is en dat hij daarin leeft. In de Westerse maatschappij leven we in het licht van de ideeën van de Verlichting en de Romantiek. Twee eeuwen lofzang hebben ons afgeleerd nog het donker te kennen. Waarden als vrijheid, gelijkheid, authenticiteit, zijn ons zo vertrouwd en heilig geworden dat we ze als absoluut zijn gaan beschouwen en dat we blind geworden zijn voor de innerlijke tegenstrijdigheid in het verlichtingsdenken. *** Als lezer vind ik dat de auteur als geen ander de hypocrisie (mijn term, komt nergens voor) weet aan te tonen in het hedendaagse denken. In de wijze waarop de discussie gevoerd wordt over thema’s als multiculturele samenleving, vrouwenemancipatie, milieu, mensen- en burgerrechten, hedendaagse kunst en literatuur, komt de verwarring duidelijk naar voren. Veel mensen denken vaker ‘er klopt iets niet’, maar kunnen het niet goed duiden. De auteur legt in dit boek duidelijk, lang, maar niet langdradig, uit wat er in de kern niet klopt aan de denkwereld achter die discussievoering. *** Zijn vorige boek ‘Geografie van goed en kwaad’ vond ik een eye-opener en een verrijking. Dit boek, een soort vervolg, legt de vinger op de zere plek in onze samenleving. Het is een zoektocht naar de waarheid zonder hypocrisie, wat soms een botsing met zowel linkse als rechtse heilige huisjes onvermijdelijk maakt. Het laat zien hoe ‘de onzichtbare maat’ (de Europese Traditie) verbleekt is in onze hedendaagse denkwereld, met ernstige gevolgen voor onze samenleving. De begeerte regeert en wordt niet meer gematigd. Hoe kon dat gebeuren? Ik vind de analyse van een grote scherpzinnigheid getuigen en kan het boek van harte aanbevelen aan eenieder die wil weten welke prijs we betalen voor absolute concepten van vrijheid, gelijkheid, romantische ideeën over het ‘Unieke Zelf’ en hoe gelukkig we daar in feite van worden. De dikke pil vraagt wel wat van de lezer. Voor niet-filosofen en voor wie niet klassiek onderlegd is, zoals ik, is het boek op zich goed te begrijpen (behalve deel II § VII tot p. 288 is nogal pittig en de woorden in Grieks alfabet zijn soms lastig), maar voor een groter publiek lijkt het mij te uitgebreid en te lang. Daarom pleit ik voor een vereenvoudigde publieksversie (à la Harari?) met een samenvatting van het vorige boek. Ingewikkelde zaken helder en eenvoudig uitleggen is de auteur wel toevertrouwd, getuige ook zijn vorige boek. *** Ten slotte een paar redactionele kritiekpunten. De lange inleiding is al direct sterk inhoudelijk en doet daarom niet wat die zou moeten doen, te weten de lezer op weg helpen. Laat u niet afschrikken en sla die eventueel over om later te lezen. De Griekse en Latijnse termen lezen lastig. Weliswaar is er achterin een Griekse woordenlijst, maar een uitvouwbare bladzijde of losse inlegkaart was praktisch geweest. Een woordenlijst met Latijnse termen ontbreekt. Verder zijn de genummerde paragraafachtige alineareeksen zonder kopjes m.i. een wat minder lezersvriendelijke presentatiekeuze.

Het leven is lijden. Een enkeling verstaat de kunst om het leven te leiden en komt tot inkeer. Kinneging raakt de aardkorst van de moderniteit en het antieke denken. Welk mensbeeld leidt tot de waarheid? Dit boek overstijgt het hier en nu en kent geen tweede in zijn soort. Verplichte kost voor de kosmopoliet!

Dit boek geeft een diepe inkijk in de mens(heid) van nu. Opgeschreven in begrijpelijke taal met een enorm aantal verwijzingen naar nagenoeg alle relevante literatuur op het gebied van filosofie, politiek, sociologie etc.

Geeft een verfrissende kijk op mijn kennelijk vastgeroeste denkbeelden. Er moet na het lezen hiervan bij mij nogal wat heroverwogen worden. Duidelijk uitgelegd en dus begrijpelijk. Lastig dat regelmatig geschreven wordt met een grieks woord of woorden (wat overigens wel vertaald wordt)

Zelden een boek gelezen dat mijn denken zo beïnvloed heeft. Wat een rijkdom aan kennis en een frontale en goed beargumenteerde kritiek op de vissenkom van verlichting en romantiek waarin ik zwom en eigenlijk nog steeds zwem. Dat laatste maakt het ook pijnlijk, omdat ik inmiddels zo anders aankijk tegen veel vermeende vooruitgang. Tot slot is de deugdenleer van Aquino, die uitgebreid beschreven wordt, ontroerend mooi en biedt dan weer houvast. Een mooie samenvatting is te lezen bij de groene Amsterdammer.

Meneer Kinneging heeft meerdere boeken geschreven over de aard van het Goede. Men zou kunnen zeggen dat 'De Geografie van Goed en Kwaad' meer een verkenning is; een 'kaart'. Dit is geen kaart om het beste etablissement te vinden voor een alcoholische versnapering, maar om het Goede, Ware en Schone te ontdekken. 'De Onzichtbare Maat' daarentegen, is meer een verdieping, zoals blijkt uit de titel waarin 'archeologie' verwerkt is. Dit boek graaft dieper, zoals duidelijk te zien is in deel twee, waarin de Platonische metafysische grondslagen beschreven worden. Mijn advies is om eerst 'De Geografie van Goed en Kwaad' te lezen en vervolgens 'De Onzichtbare Maat'. Men zou er ook voor kunnen kiezen om 'Hercules op de Tweesprong' te lezen, aangezien vele essays uit 'De Geografie van Goed en Kwaad' herschreven en opnieuw uitgebracht zijn in 'Hercules op de Tweesprong'. De grote vraag is natuurlijk: waarom zou men dit boek lezen? Het beste antwoord dat ik kan geven is dat dit een goed boek is voor degenen die voelen dat het Goede, net zoals Schoonheid, niet 'in the eyes of the beholder' is. Met andere woorden, het Goede bestaat daadwerkelijk en is niet louter een 'figment of the imagination'. Als men dus het gevoel heeft dat het Goede niet relatief is en dat veel van wat wij tegenwoordig goed noemen, weleens het tegenovergestelde kan zijn, dan is dit boek verhelderend. Kinneging spreekt van de 'verwarde geest' die kenmerkend is voor ons als moderne mens. Dit boek, evenals alle andere boeken van meneer Kinneging, bevat veel inzichten. Hij biedt misschien niet de sleutel tot het goede leven, maar hij kan wel de deur aanwijzen die men moet openen. Tot slot enkele punten van kritiek. Allereerst over de opbouw en schrijfstijl. Hoewel Kinneging schrijft als Zidane vroeger speelde: soeverein en zelfverzekerd, bespeur ik een aanzienlijke bias, met doemscenario’s betreffende de gevolgen van de Romantiek en Verlichting, en een te geromantiseerd beeld van het verleden. Ik kan nog vele voorbeelden geven, maar omwille van de lengte van deze tekst zal ik dat niet doen. Ook zou de leeservaring verbeterd kunnen worden door tussenkopjes, die nu ontbreken in de tekst. Een ander punt van kritiek is dat de auteur beweert dat dit een wetenschappelijk werk is, maar om diverse redenen kan men dit niet als zodanig beschouwen. Bijvoorbeeld, er wordt onvoldoende uitgelegd uit welke denkers de Europese traditie bestaat en waarom. Augustinus wordt bijvoorbeeld aangehaald, maar hij was een Afrikaanse bisschop. Daarnaast is er naar mijn mening te weinig aandacht voor de hellenistische filosofie. Af en toe komt er wel iets terug, zoals in Plato’s ethiek, waar de stoïcijnen worden aangehaald over de rust en onrust in de ziel, maar naar mijn mening had hier meer over geschreven moeten worden. Al met al geef ik het boek vijf sterren, omdat het zonneklaar is dat meneer Kinneging kennis heeft van het Goede. Hij heeft de zon gezien terwijl wij - de gewone man - slechts genoegen moeten nemen met de schaduw.