De viool van mijn moeder

De Viool van mijn moeder
Wanneer je de flaptekst van het boek leest, lijkt het een veelbelovend verhaal. Het verhaal begint te vertellen over het leven van een jong meisje (Else). Het oorlogsverleden van haar opa (lid geweest van de NSB) dendert van de ene op de andere dag haar leven binnen, doordat ze flarden van een gesprek tussen haar vader en broer heeft opgevangen. Haar nieuwsgierigheid zorgt ervoor dat haar ouders haar op te jonge leeftijd het verleden van haar familie vertellen. Te jong om het verleden van haar moeder en opa te begrijpen zorgt dit dan ook direct voor lastige situaties. Ze mag er met niemand over praten, maar wat doe je als kind wanneer er tijdens bijvoorbeeld lessen op school over datzelfde oorlogsverleden gesproken wordt?
En haar moeder blijft almaar hangen in het (oorlogs)verleden, waarbij ze zichzelf tot het grootste slachtoffer bombardeert. Dit zorgt voor een moeizame relatie met haar man en vooral ook dochter (Else). En dan is daar nog die viool van haar moeder die ongebruikt op zolder ligt. Waarom speelt ze er nooit meer op?

Alle ingrediënten voor een goede roman zijn aanwezig, maar op de een of andere manier komt het niet echt over. De roman raakt me niet, blijft veel te oppervlakkig. Deel 2 waarin de schrijfster een soort zoektocht naar het verleden van haar moeder nastreeft bedraagt pakweg 50 bladzijden, een fractie van deel 1. Op zich niet erg, maar van de zoektocht die op de flaptekst wordt aangekondigd is weinig terug te vinden. Het mist diepte, waardoor het een snel afgeraffeld, weinig bevredigend deel van het boek is. Het lijkt er nu vooral op dat je een immense inleiding (deel 1) hebt gelezen, gevolgd door deel 2 wat nooit echt van de grond komt. Van den Berg heeft me daardoor eigenlijk geen moment kunnen boeien. Het moment dat voor mij het boek eigenlijk echt moest gaan beginnen, was het moment dat ik de laatste bladzijde omsloeg.

Wat deel 1 betreft, was er 1 belangrijk punt, waardoor ik als lezer niet gegrepen werd. De jonge Else verteld haar verhaal, maar ik heb op geen enkel moment het idee dat het echt een kind is. Haar gedachten, emoties, zijn niet die van een kind, maar van een volwassene. Voor mij maakt dat het verschil of een roman wel of niet geslaagd is. Neem bijvoorbeeld de roman van John Boyne “De jongen in de gestreepte pyjama” daar heb je echt het gevoel dat het verhaal door een kind verteld wordt. Dat is precies de reden dat die roman me echt raakte en “De viool van mijn moeder” daarentegen geen enkel moment boeit.

De verwijzing naar muzieknummers die in het boek vermeld worden en te beluisteren zijn op een speciale site is leuk bedacht. Echter had ik door woorden gegrepen willen worden, om geprikkeld te worden ook de muziek te gaan beluisteren. Die prikkel is er geen moment gekomen. Nu lijkt het er zelfs op dat de muziek nodig is om het boek tot leven te wekken.

Hoewel het niet het slechtste boek is dat ik de laatste tijd gelezen heb, is er 1 groot verschil. Waar ik de andere boeken aan de kant heb gelegd, moest ik deze uitlezen, omdat er een review over geschreven moest worden. Ik vrees dat wanneer dat niet het geval was geweest, ik ook dit boek niet tot het einde toe gelezen zou hebben. Hoewel het veelbelovend begon, voelt het vooral als een gemiste kans.

Toen ik de titel “De viool van mijn moeder” voorbij zag komen op de sociale media, werd ik meteen nieuwsgierig. Groot was dan ook mijn verbazing toen ik ontdekte dat het boek geschreven is door een mede-studente uit mijn Groningse conservatoriumtijd.
Ik meldde me onmiddellijk aan voor een recensie-exemplaar en begon nieuwsgierig aan een onbekende reis. Vrij snel kwam de tragiek in het boek naar voren, maar er bleef een sluier over het verhaal liggen, waardoor ik geprikkeld werd door te lezen. Niet voortdurend, want op de een of andere manier zijn ervaringen met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog voor mij erg beladen en kost het me moeite in de zwaarte en het duister van die periode te ‘duiken’. Ik las het boek dus niet op mijn gebruikelijke snelheid. Nee, in korte, voor mij behapbare stukken. Omdat ik nieuwsgierig bleef naar donkere geheimen en pijnen, die maar langzaam naar buiten kwamen, pakte ik het boek steeds opnieuw op. En naarmate het ‘verhaal’ vorderde, ontdekte ik ook de diepere lagen en verwantschap met eigen ervaringen (zij het op heel ander terrein), die zo bepalend kunnen zijn voor je ontwikkeling en zelfvertrouwen. Meer en meer werd het beladen geheim een universeel, tijdloos verhaal, waardoor ik steeds dieper het verhaal ingezogen werd.
Ik betrapte me erop dat ik de neiging had me met de personen in het boek te bemoeien: “Pak toch die viool weer op, ga gewoon door met fluit spelen, zelfs al kan dat niet op het niveau dat je gewild had!” De onmacht tussen moeder en dochter, die elkaar niet kunnen bereiken en toch zoveel gemeen hebben. Hoe pijnlijk! En dan, wanneer de moeder overleden is en de dochter denkt nog ‘een trap na te krijgen’ via de muziek, komt alles bij elkaar: “De keuze voor de muziek was een cadeau voor jou…….” Zo prachtig, en toch ook zo schrijnend! Zo vaak is de communicatie in het leven zelf niet volledig open, vullen we de gedachten en bedoelingen zelf in, en dan blijkt het uiteindelijk allemaal heel anders te zijn geweest…..
Tenslotte wil ik de schrijfster danken voor haar openheid en wens ik haar toe dat de muziek uiteindelijk alle pijn zal overwinnen!

Op de een of andere manier vind ik dit geen interessant thema voor een boek, hoewel het thema zélf me bekend voorkomt. Eén van mijn vriendinnetjes vroeger kwam ook uit een NSB-nest en vele jaren na de oorlog, want wij zijn van lang na de oorlog, was dit nog enigszins voelbaar. Of je door de kat of door de hond gebeten wordt: je wordt als kind altijd gehersenspoeld door ouders, volwassenen. Is het geen geloof, dan wel een levensovertuiging of juist een gebrek eraan: altijd neem je de ideeën mee en de kunst is dan vooral om ze bewust te worden en te lozen als ze niet écht bij je horen.

Yvonne van den Berg haar eerste boek is een autobiografische roman die gaat over het NSB verleden van haar opa en alle gevolgen die dat heeft voor de rest van zijn familie.
Vooral de moeder van hoofdpersoon Else is getraumatiseerd door de vernederingen van na de oorlog.
Haar relatie met haar dochter is zeer moeizaam.
Van den Berg heeft heel veel woorden voor haar verhaal nodig
Vooral de overvloed aan beeldspraken en de zeer van de hak op de tak chronologie binnen de hoofdstukken ontkracht naar mijn mening het verhaal.
Het boek is, denk ik, vooral interessant voor mensen met een soortgelijke achtergrond.

De viool van mijn moeder: debuut roman van Yvonne van den Berg.
Een mooie actie van Uitgeverij Luiting-Sijthoff om in ruil voor het boek een recensie te schrijven. Met plezier doe ik dat dan ook.
Ik had geen idee wat voor soort boek me toe zou worden gezonden.
Verrast ontdekte ik al lezend , veel feiten in het boek die overeenkomen met mijn eigen leven.( De Waal, Nijmegen( de stad waar ik woon),1963(mijn geboortejaar), de spanning en de toegedekte conflicten in het gezin en de liefde van de schrijfster voor een vrouw) Alsof het niet toevallig is, dat ik juist over dit boek een recensie zou schrijven. Het geringe leeftijdsverschil tussen de schrijfster en mij , maakt de plaatsing in de tijd van deze autobiografische roman eenvoudig.
Wat me vooral aanspreekt in het boek is de bekentenis van deze familiegeschiedenis. Het geheim wat tevens een trauma is.
Het dagboek van Anne Frank kennen we allemaal, maar ook deze kant van de oorlogsmedaille heeft een heftige nawerking op de levens van de schrijfster en haar familie.
De beklemming, schaamte en innerlijke strijd van de gezinsleden zijn goed invoelbaar. Naast het herkenbare gedoe tussen ouders en kinderen en ouders en kinderen onderling, is er de extra zware laag van het NSB verleden van de opa, die hen parten speelt.
Het geheim van opa en moeder wordt ook het geheim van het hele gezin. Maar de dochter wil begrijpen ,weten en ontdekt geleidelijk aan hoe de vork in de steel zit.
De reis door de tijd is goed gedaan. Me realiserend dat dit een debuut roman is , denk ik aan de vele keuzes die de schrijfster heeft moeten maken. De schrijnende confrontaties tussen moeder en dochter worden afgewisseld met vraag en antwoord wandelingen met vader en hond. De ontwijkende broer wat aan de zijlijn. Voor het NSB verleden gaan we af en toe terug in de tijd.
Het enige wat moeder en dochter lijkt te verbinden is de muziek. Beiden vinden er troost in en houvast, al krijgt dat een wrang kantje. Muzieklijst is bijgevoegd in bijlage. Goed idee. Je raakt nieuwsgierig naar het effect van de muziek op jezelf.
Op een mooie manier maakt de schrijfster duidelijk dat het belanden aan de foute kant, vrij terloops kan gebeuren en dat goed en kwaad nogal door elkaar kunnen lopen. Kijk hoe wraakzuchtig met de oud NSBers en hun nageslacht werd omgesprongen. Het is niet altijd wat het lijkt.
Ook hier blijkt dat vooral de tijd wonden moet helen, zodat het zwijgen eindelijk kan worden doorbroken, zowel voor mensen aan de ‘goede’ als aan de ‘slechte’ kant en ook het gezin van de schrijfster.
Er zullen nooit genoeg van deze geschiedenissen kunnen worden verteld . Yvonne van den Berg heeft het zeer integer gedaan in goede schrijfstijl. Een bevrijding ook voor haarzelf.
70 jaar na de oorlog blijven er verhalen over verschijnen; dit boek is er een van. Aanbevolen. Verfilming in de toekomst?

Geschreven bij: De viool van mijn moeder

De viool van mijn moeder- Yvonne van den Berg.

Innemend debuutboek van Yvonne van den Berg.

"Ik mocht niets vragen, ik moest gewoon doen alsof er niets aan de hand was, het was al erg genoeg, dat had mijn moeder weer net gezegd."
Op integere wijze wordt beschreven hoe de jonge Else opgroeid in een gezin met een zwaar geheim. Een geheim dat invloed heeft op het leven en zijn van haar en haar familie.
Het boek is levendig geschreven, je voelt precies wat Else ervaart. Nooit zo bij stil gestaan dat het verleden van een familie zo' n inpact kan hebben op volgende generaties.

Ineke de Jong

In de autobiografische debuutroman van Yvonne van den Berg vertelt Yvonne over het familiegeheim dat ze jarenlang met zich heeft mee moeten dragen. Het feit dat haar moeder uit een NSB-gezin komt waar niet te veel over gesproken mag worden, brengt veel spanningen met zich mee. Er heerst veel onbegrip, maar ook veel schaamte en misschien nog wel meer plaatsvervangende schuldgevoelens.

Yvonne neemt je mee naar haar jeugd. Als een soort film speelt alles zich chronologisch af. Het begint op de Betuwe, ze verhuizen naar Friesland, het geheim wordt onthuld, verhalen worden verteld, de angst van haar moeder wordt erger, opa gaat dood, de viool wordt gevonden en na de dood van haar moeder, gaat Else (Yvonne) toch op zoek naar de waarheid.
Ondanks dat het NSB-onderdeel niet enorm wordt uitgewerkt zoals je zou verwachten – het boek bevat geen heldendaden of sluwe listen zoals ze die toentertijd hadden – is het toch anders dan anders.

Een belangrijk thema in het boek is muziek. Else vindt een uitweg in klassieke muziek en het bespelen van de viool. Er worden klassieke muziekstukken aangehaald en dit zorgt voor een sfeertje dat het verhaal zeker wat kleur geeft.

Het verhaal lijkt meeslepend en boeiend geschreven te zijn, maar eigenlijk leest het vooral erg snel. Trek er een avondje voor uit en je hebt het boek zo uit.
De spanning die je in het begin nog enigszins ervaart, neemt af en het boek verandert in een soort soapserie waarbij aan het eind van vrijwel elk hoofdstuk gebruik wordt gemaakt van een cliffhanger. Misschien is het ook wel de makkelijke schrijfstijl waardoor je niet volledig wordt meegesleurd en opgeslokt in het verhaal.
Ondanks dat het mij niet raakte, denk ik dat het voor jongeren vanaf een jaar of twaalf een spannend en goed begrijpbaar boek is en hen raad ik het dan ook echt aan om te lezen.

De wereld door de ogen van een kind is bijzonder en hoe aangrijpend is het als je als kind hoort dat die lieve stille opa uit Amsterdam tijdens de 2e wereldoorlog voor de Duitsers, de bezetter was en hun hielp. Voor Else is het een groot mysterie die tijdens de verschillende fases van haar leven steeds weer nieuwe vragen oproept. Ze mag er met niemand over praten want de angst is groot dat als “de mensen” erachter komen dat ze iedereen kwijtraken.
Als Else erachter komt dat haar moeder dezelfde idealen had als zij, naar het conservatorium gaan, maar dat deze droom door de gebeurtenissen van de oorlog niet door kon gaan krijgt ze er steeds meer moeite mee. Zeker als ze de viool van haar moeder vindt en haar moeder er niets mee te maken wil hebben loopt het contact met haar moeder steeds moeizamer. Het leven gaat door maar Else kan het niet loslaten en gaat op onderzoek uit. Uiteindelijk vind ze rust.
Het bijzondere vond ik dat het verhaal begeleid wordt door verschillende muziekstukken, muziek die mij niet echt bekend was en dat ik op de site die hierboven vermeld wordt kon beluisten. De rol van de muziek is een hoofdrol en de relatie van Else en haar moeder een 2e rol. Je begrijpt waarom ze dit pas na het overlijden van haar moeder kon schrijven en ik heb diep respect voor de manier waarop.

Ik was één van de gelukkigen die de autobiografische debuutroman van Yvonne van den Berg De viool van mijn moeder mochten lezen vóórdat deze in de winkel zou komen te liggen. De eerste reactie in één woord na het lezen? Heftig!

Else vertelt het verhaal van haar jeugd. Een onbezorgde jeugd, opgroeiend in de Betuwe, vriendinnetjes en leuke mensen om haar heen. Maar dan moet ze verhuizen naar Friesland en daar heeft ze echt geen zin in. Haar vader krijgt een betere positie, hij zegt de advocatuur gedag en wordt rechter. Haar moeder die zo graag en goed tenniste moet ook in Friesland een nieuw leven beginnen en dat valt haar zwaar. Langzaam verandert het boek met muzikale anekdotes doorspekt in een wrang verhaal. Het verhaal van overleven als derde generatie na de oorlog. Leven met de geheimen van de oorlog. Toevallig opvangen (en als nieuwsgierig kind doorvragen!) wat het grote familiegeheim is. Wat? Háár opa? Die lieve man? Die muziek voor haar speelt? Hij zou fout geweest zijn? En je mag er met niemand over praten want dan laten de mensen je vallen. Toch wordt er thuis steeds vaker en opener over de oorlog gesproken. Maar dan wel door haar moeder, de dochter die getekend is door de oorlog. De dochter die zichzelf steeds verder in een slachtofferrol verstopt en, terecht of niet, de buitenwereld steeds vaker met argusogen bekijkt. Het is verleidelijk om toch je beste vriendin te vertellen over Het Grote Geheim. Tenslotte drukt het vreselijk op je. Maar Else voelt zich bedrogen als haar beste vriendin het wél aan haar ouders vertelt. Kan ze dan inderdaad niemand vertrouwen? Een volgende verhuizing volgt. Nu kan ze niet meer in de gaten houden of haar vriendin het Grote Geheim niet verder zal vertellen. En moet ze wéér op zoek naar nieuwe vrienden. Wéér wennen in een nieuwe omgeving en dat terwijl haar moeder steeds vaker wegvlucht in haar slachtofferrol, niet de liefhebbende moeder is die Else zich wenst.
Op een dag vindt Else op zolder een oude vioolkist. De viool moet wel van haar moeder zijn. Waarom speelt ze er niet meer op? Als de viool nou eens gemaakt kon worden dan konden ze samen spelen. Bladmuziek! Voorzichtig probeert Else de bladen te herstellen met nieuw plakband. Misschien kan ze deze muziek, geschreven voor viool ook wel op haar fluit spelen. Haar moeder is niet blij met deze ontwikkeling.
Wanneer Else naar het conservatorium gaat en elders gaat wonen wordt de moeder-dochter-relatie er niet beter op. En als Else de vrouw van haar leven wil voorstellen kan haar moeder niet anders dan haar verwijten dat ze “toch alle kansen” had en deze niet wil gebruiken. Een en al onbegrip.
Het onbegrip en de verwijten groeien Else boven het hoofd en ze besluit haar moeder een tijdje niet te zien. Else ontdekt dat ze meer over het verleden van haar opa te weten kan komen door het dossier in te gaan zien. Na een dag lezen is haar veel duidelijk geworden en de chaos in haar hoofd wordt groter. Een therapeut helpt haar de chaos te ordenen, het is ook deze therapeut die haar naar het ziekbed van haar moeder stuurt. De laatste maanden van haar moeder waarin ze anderhalf uur per week achter elkaar probeert geen verwijten aan te horen, spelletjes te spelen en te doen alsof er niets aan de hand is.
Als haar moeder sterft en het fluitconcert bij haar afscheid wil horen knapt er iets bij Else. Hoe kon ze, zelfs na haar dood, haar dit aandoen? Maar dan, na jaren gehoord te hebben dat ze begrip moest tonen, ontstaat het besef. Else begrijpt waarom haar moeder niet anders kon.

Een zeer aangrijpend boek. Wij mochten nooit iets vragen over de oorlog maar er zijn toch zeer veel herkenningspunten. Ook wij moesten steeds “begrip hebben” voor de vrouw die onze moeder was. De vrouw die niet wist hoe ze moest leven, bang was voor het leven, net als de moeder van Else. Ook mijn moeder speelde vroeger viool…. Ik geef het boek 5 sterren. De herkenning was ongelooflijk en soms mooi confronterend.

Hoe recenseert men een boek als ‘De Viool van Mijn Moeder’? Geen spel- of grammaticafout kunnen ontdekken... flauw. De inhoud van het boek is immers veel belangrijker. Muziek is het thema. Met lijden onder de beslissingen die eerdere generaties hebben genomen en de naschokken daarvan als motieven. Ik, als recensent en vooral kind van de verlichting naar mijn gevoel, voel de muziek, van de barok tot de romantiek, vooral als leitmotif; het kind in het boek, wie de gang naar volwassenheid in volkomen onderdrukking door moet maken, kan met geen mogelijkheid uit de band springen. Pas als ze breekt met de verworven misère komt de waarheid beetje bij beetje aan het licht. Een meeslepend relaas, gekleurd door de belevingen van de auteur. Niet alle vragen worden beantwoord, hetgeen ik voor de verandering niet als onfortuinlijik ervaar. Als ik een muzikaal werk zou moeten benoemen wat dit boek omschrijft zou ik kiezen voor de prelude 23 #1 van Rachmaninoff.