Grote Lijsters - Dertig dagen

Op de cover staat een quote van David Van Reybrouck; 'Dit boek is een dialoog met onze grillige, taaie tijd. Lees het traag. Leg het weg. Lees het weer.' Dat is wat ik gedaan heb. Allereerst ben ik gaan lezen over de Vlaamse Westhoek, deze streek was mij niet bekend in de zin van; ik ben er geweest en ken de streek en de mensen. Dit boek heeft 30 hoofdstukken. Het begint met nummer 30 en telt af naar 1. Zo gaat het ook met het geluk van Alphonse. Het verhaal gaat over het leven met al zijn valkuilen, soms lijkt het prachtig maar liggen de problemen op de loer. Alphonse lijkt daar boven te staan en is zijn omgeving tot steun in hun leed. Hij groeit in zijn welbehagen hoe meer hij mensen bij kan staan in hun onvermogen om te kunnen genieten van het leven. Hoe ver kun je gaan in goedheid? In onzelfzuchtigheid? Je zou denken dat het een zwaar boek is door alle leed en discriminatie, maar Annelies Verbeke heeft een heel goede balans gevonden door haar luchtige schrijfstijl te vermengen met zware onderwerpen. Ik heb het graag gelezen en opnieuw gelezen. Er spreekt zowel neerslachtigheid als optimisme uit. Dat optimisme heeft naar mijn mening de overhand. Het blijft aanwezig tot het laatst. 'Hij kan nog een paar dingen denken en het eerste wat hij denkt is dat hij zich zo lang mogelijk aan die gedachte vast moet houden. Ze willen met je vechten omdat ze niet weten hoe ze met je moeten dansen, denkt hij zo hard hij kan.' Ik waardeer deze roman met 4,5/5 sterren.

Dit boek is een literair technisch hoogstandje dat bestaat uit een raamwerk en eigenlijk verschillende korte verhalen. Alphonse is een huisschilder die zich overal thuis voelt en als Senegalese 'nomade' zich zowel thuis voelt in de grootstad Brussel als in de Westhoek. Zijn geliefde, Kat, voelt zich meer thuis in die stad waar ze eigenlijk het liefst naar terug zou keren. Alphonse rijdt rondt met zijn behangersbusje door de streek van de Westhoek die prachtig beschreven wordt door middel van originele metaforen. Zijn Afrikaanse afkomst brengt hem als buitenstaander binnen in huizen waar de bewoners hem allemaal hun verhaal willen doen. Het is september 2014 en we volgen hem 30 dagen lang langsheen klanten met huizen die hij dient op te kalefateren. En die bewoners zijn net de personages die Annelies Verbeke gewoon is neer te zetten: personages in crisis die hulp nodig hebben zowel op fysiek als op psychisch vlak of door gewoon klussen voor hen te doen. Ze kunnen zichzelf niet meer helpen. Alphonse is eigenlijk de goedheid zelve en wilt deze mensen als een soort Jezusfiguur constant helpen. Die menselijke verhalen gaan over het verlies van een broer, overspel, gebrek aan liefde, kindermisbruik, een schrijfster zonder inspiratie, een zelfmoordpoging, autisme, een slager van een kebabzaak die een vinger verliest, enz. Al deze verhalen tonen een open einde: je weet nooit helemaal hoe het voor de betrokken mensen afloopt. Je kan dit een sterkte of een zwakte vinden, de verbeelding prikkelt het wel bij mij. Verbeke volgt Alphonse doorheen haar hoofdstukken dertig dagen lang, waarbij ze aftelt. De figuur van Alphonse evalueert doorheen deze verhalen eigenlijk niet. De vraag waarnaar wordt afgeteld tot op die dag 1, is volgens mij hoe lang hij zijn goedheid en mate van geluk kan behouden, en of die niet ten onder zal gaan in deze wereld. Een veldleeuwerik kan hier misschien een voorafspiegeling van zijn. Ook de maatschappelijke en politieke actualiteit wordt ingenieus in het verhaal gebracht: Afghaanse vluchtelingen hebben een kamp opgericht in een nabijgelegen loopgraaf, een overblijfsel van de eerste wereldoorlog. De eerste wereldoorlog die met grote luister werd herdacht in 2014 in het 100ste herdenkingsjaar, zeker in de Westhoek, is eveneens een passie van hun eenzame buurman Willem, en gaat vanwege Alphonse in een bui van omgekeerd racisme buitengewone interesse vertonen in de 'tirailleurs sénégalais' die de Fransen naar de oorlog stuurden als kanonnenvlees. Doordat er niet één plot is die echt stevig is uitgewerkt, en er een reeks aan (onafgewerkte) verhalen op zeer korte tijd plaats vinden, zou je het boek wat kunnen bestempelen als ongeloofwaardig. Hoewel, de situaties zijn menselijk en herkenbaar genoeg. De beeldrijke schrijfstijl van Annelies Verbeke maakt het gewoon een heerlijk te lezen boek.

Alphonse is 'fundamenteel gelukkig'. In de literatuur kennen we haast uitsluitend personages die met zichzelf overhoop liggen of in moeilijke situaties verkeren met hun werk of met hun omgeving. Maar hoe schrijft een auteur over iemand die gelukkig is? Hoe maak je zo iemand spannend om te ontdekken voor de lezer? Hoe zorg je ervoor dat de lezer misschien ook gaat mijmeren, zich gaat afvragen of het mogelijk is om dat geluk te ontdekken? De lezer laten mijmeren doet Annelies Verbeke door prachtige natuurbeschrijvingen, muziekbeschrijvingen, een dichterlijk taalgebruik. Soms is het best wel moeilijk taalgebruik, dat snel lezen in de weg staat - maar Verbeke wil niet dat dit boek snel gelezen wordt. Een poëtisch boek over een gelukkig mens spannend houden, doet ze door de relaties van Alphonse met zijn omgeving. Naast zijn eigen geluk heeft Alphonse nog een verregaande goedheid en liefde tegenover de medemens (als je weet wat echte liefde is, is het dan niet normaal dat je er genoeg hebt voor iedereen?). Iedereen vertrouwt hem zijn problemen toe. Voor de vrouw waarmee hij samenwoont en van wie hij houdt, wordt het allemaal soms wat teveel. Bovendien is ze realtistischer dan Alphonse (het is niet omdat Alphonse zo gelukkig is dat het geluk van het boek afdruipt, integendeel), want er moet gezegd, het is niet omdat iemand fundamenteel gelukkig is, dat hij onfeilbaar is. Alphonse is vaak nogal naïef. Geen eenvoudig boek om te lezen, poëtisch, heerlijk absurde humor, en voor mij was het belangrijkste de manier waarop Alphonse, die fundamenteel gelukkig is, in deze wereld vol conflicten en ellende leeft.

De schrijfster geeft in dit boek, met prachtig taalgebruik, een beeld van de sociale verhoudingen en spanningen binnen een kleine gemeenschap. Bij enkele passages mocht het mijn inziens iets minder dramatisch. Het verhaal heeft een diepere laag, en voor de aandachtige lezers stof tot reflectie. Voor mij een reden om meer van deze schrijfster te gaan lezen.

'Dertig dagen' is een bijzonder boek, dat in de huidige tijd speelt. Het beschrijft dertig dagen uit het leven van een van oorsprong Afrikaanse schilder/stucadoor die met zijn vriendin in een klein Belgisch plaatsje woont, niet ver van de Franse grens. Hij wordt door zijn klanten betrokken bij hun persoonlijke leven, of hij dit nu wil of niet. Je krijgt op een originele manier een inkijkje in het leven van Belgen. Maar dat is niet het enige thema. Discriminatie en vluchtenproblematiek,als actuele hangijzers, WO I, en relatieperikelen lopen als thema's rode draden door het verhaal. De stijl is prachtig. Lezen dus!

Dit boek was een aanrader van een collega en heb het idd graag gelezen. Geen grote literatuur, maar een aangenaam boek met een goede verhaallijn.