Een vervlogen droom verslag van een te kort leven

Een ware pageturner. Zwaar onderwerp wordt onder de loep genomen op een bijna luchtige manier. Emancipatie rond begin 20e eeuw, anticonceptie, abortus en dit allemaal in een tijd dat vrouwen daar nauwelijks over konden nadenken, spreken en al helemaal niet naar konden handelen. Het is een getuigenis van een moedige vrouw die een eenzame strijd voert!

Een sterk en met een stuwende kracht geschreven boek. Een verhaal dat vanaf een min of meer zonovergoten begin onafwendbaar leidt naar een steeds beklemmender wordende situatie met uiteindelijk een fatale afloop. Een heel bijzonder en indringend persoonlijk document dat je na lezing nog geruime tijd bij blijft.

Ik werd het verhaal ingezogen en kon het niet meer wegleggen. Wie heeft een beter lot getroffen? Een fantastisch boek!

4,5/5* Op de binnenzijde van de cover staat op de voor- en achterflap een kaart van West Zeeuws-Vlaanderen afgebeeld. Zeeuws-Vlaanderen is het zuidelijkste gedeelte van de Nederlandse provincie Zeeland en het enige gedeelte van die provincie dat niet aan minstens drie zijden door water wordt omsloten. Het is ook het noordelijkste gedeelte van het historische Graafschap Vlaanderen. De grootmoeder van de auteur, Augusta Francisca Maes (Guusje) is geboren en getogen in Hoofdplaat, Zeeuws-Vlaanderen. Voor in het boek staan verkorte stambomen Hamer en Maes. Met name de stambomen zijn een hulpmiddel tijdens het lezen van deze mooie roman over het korte leven van Guusje Maes. De paniek van Guusje en de reactie van haar man op haar nieuws is helaas heel begrijpelijk gezien de tijd waarin dit verhaal zich afspeelt. “Zijn traditionele instelling, die ellendige kerk, zijn totale onbegrip voor een vrouw die geen kinderen meer wil krijgen, zijn liefde voor mij, en dan zijn melancholie. Een afschuwelijke mengeling van gedachten en gevoelens.” De manier van beschrijven van dit ‘verslag’ is knap gedaan; een briefwisseling tussen Guusje en een vriendin, haar moeder en haar toekomstige echtgenoot. Op deze wijze kunnen we hen beter leren kennen, en krijgt Guusje een kans om te vertellen over wat gebeurde in haar leven en vooral over wat niet gebeurde. Guusje komt hier ook heel dichtbij door de mooie foto van haar, tegen het einde van haar leven, 26 jaar oud. ‘Een vervlogen droom’ is zowel mooi als hartverscheurend. De titel is goed gekozen omdat dat een gedachte van Guusje geweest zou kunnen zijn. Wat als er niet al die vooroordelen, schuldgevoelens en twijfels waren geweest; dan was haar droom wellicht niet vervlogen geweest. Ik heb ‘Een vervlogen droom’ graag gelezen.

Voor diegenen die het boek over de man van de vrouw op de cover hebben gelezen, zal de vrouw op de cover en de foto van Een vervlogen droom van Rosemarijn Milo bekend voorkomen. Ook al weet je wie die vrouw is, je wilt weten wat haar verhaal is ook al weet je al voor een groot deel wat voor vrouw ze was door het boek over haar man. Voor diegenen die het boek over haar man nog niet gelezen hebben, je hoeft niet speciaal eerst dit boek te lezen en dan pas over haar man, je kan ook eerst het boek over haar man lezen. De titel maakt nieuwsgierig, je wilt weten wat voor droom de vrouw op de cover had. De titel wordt pas tegen het eind duidelijk. Een vervlogen droom van Rosemarijn Milo gaat over Guusje Maes, de oma van de auteur. Helaas heeft ze niet oud mogen worden. Guusje was een vrouw die eigenlijk te vroeg is geboren, die niet paste in de tijd dat zij heeft geleefd. Geregeld vraag je je tijdens hel lezen af wat ze er van had gevonden als ze jaren later, vanaf het moment dat ze niet meer het 'bezit' van haar man was geweest, dat ze op een makkelijkere en 'veiligere' manier aan geboortebeperking had kunnen doen en dat ze dezelfde rechten had gehad als een man, was geboren. Of als ze langer had mogen leven hoe ze het had gevonden dat haar dochter, en dan vooral haar kleindochter, een leven met meer kansen heeft gehad, waarin vrouwen meer mogen en niet meer alles aan hun man hoeven te vragen en zelf kon bepalen of ze zwanger werd of niet. Het is bijna zeker dat ze dat geweldig gevonden zou hebben. Zij was namelijk voor haar tijd een vrouw die ver vooruit liep, die probeerde haar pad te volgen, maar steeds tegen muren op botste omdat het voor die tijd eigenlijk niet kon wat zij wilde en een man had die heel veel van haar hield, maar haar vaak niet begreep wat tot botsingen tussen de twee echtelieden leidde. Rosemarijn Milo heeft zich in Een vervlogen droom heel erg goed ingeleefd in haar oma. Ondanks dat het grootste deel fictief is, geloof je dat wat haar oma in de brieven naar haar vriendin en haar moeder schreef zo is gegaan. De auteur heeft feit en fictie heel erg mooi met elkaar verweven. In de brieven die ze naar vriendin schreef was ze opener dan naar haar moeder ook al probeerde ze dat soms wel. Ze neemt in de brieven naar haar vriendin geen blad voor de mond, schreef over haar angsten, eenzaamheid, schaamtes en schuldgevoelens en stelde vele vragen. Soms ook vragen die vandaag de dag ook gesteld zullen worden door aanstaande moeders zoals bijvoorbeeld over de eerste zwangerschap. Je leeft mee met de hoofdpersoon. Ondanks dat het een eenzijdige briefwisseling is, krijg je soms toch iets mee van de vriendin zoals bijvoorbeeld hoe haar leven is. Als je eenmaal in het boek bent begonnen, wil je alleen maar verder lezen ook al weet je hoe het afloopt. Je wilt haar kant van het verhaal lezen. Hoe zij persoonlijk alles heeft ervaren zoals bijvoorbeeld het huwelijk en het moederschap. Een vervlogen droom van Rosemarijn Milo is een verhaal dat je in het tijdsbeeld moet plaatsen, dat wat indertijd 'normaal' was, nu niet meer normaal is zoals bijvoorbeeld dat de pastoor langs kwam om te vragen of er al een volgend kind onderweg was. Het geeft een mooi tijdsbeeld weer van hoe het vroeger was, hoe bijvoorbeeld het vrouwenkiesrecht in opkomst was, maar ook hoe de Eerste Oorlog was en wat de Nederlanders ervan ondervonden ondanks dat Nederland in die tijd neutraal was. Kortom; Een vervlogen droom van Rosemarijn Milo is een verhaal dat in je gaat zitten, dat je doet afvragen hoe veel vrouwen uit de tijd van Guusje net zo dachten als Guusje, die over een ander soort leven droomden toen ze jong waren. Het is een verhaal dat laat zien dat veel vrouwen het in die tijd niet zo makkelijk hadden en vaak aan handen en voeten gebonden waren. De foto's maken het boek compleet.

Een vervlogen droom – verslag van een te kort leven: een feministische biografie Rosemarijn Milo heeft een opmerkelijk boek geschreven over haar grootmoeder Guusje Hamer. Het is een verslag geworden in de vorm van een aantal fictieve brieven door haar grootmoeder gericht aan een vriendin. Deze Guusje eist in het begin van de twintigste eeuw het recht op om kinderloos te blijven in het huwelijk. Men kan vragen, is daar nu niet genoeg over geschreven? Er zijn twee goede redenen om het onderwerp nogmaals te belichten. Guusje Hamer was een oorspronkelijke persoonlijkheid, en de auteur, haar kleindochter Rosemarijn Milo, bezit een voortreffelijk leesbare manier van schrijven. Zij heeft de schaarse gegevens die over de jong gestorven Guusje nog voorhanden waren op zo’n boeiende manier verwerkt in het gefingeerde verslag, dat men als lezer al gauw wordt bevangen door het befaamde “en toen? en toen?” gevoel. Men wil blijven lezen over de jonge vrouw uit Zeeuws-Vlaanderen die voor haar man verhuist naar Nijmegen. Het betreft een sterke persoonlijkheid die na de geboorte van haar eerste kind besluit nooit meer zoiets te hoeven meemaken. Het leidt tot een verschil van inzicht tussen de jonge mensen die desondanks van elkaar houden en, niet onbelangrijk, beiden genieten van de lichamelijke liefde. Maar de jonge echtgenote staat er helemaal alleen voor. Met haar Nijmeegse schoonfamilie heeft ze weinig tot geen contact. Haar man is als reiziger voor de sigarenfabriek van zijn broer vaak wekenlang op pad. Haar toevlucht is gelukkig de liefde voor muziek. Bij een bekende zangpedagoge neemt ze zanglessen. Maar het gevecht om wel of geen kind zal ze ten slotte verliezen. Let wel, in de jaren tien van de vorige eeuw kon men heel moeilijk aan voorbehoedmiddelen komen. De onvermijdelijke abortus die fataal afloopt, moest destijds toch al heimelijk plaatsvinden. Hiermee werd een familieschandaal geboren. Voor de buitenwereld gold dat Guusje was overleden aan de gevolgen van de Spaanse griep die aan het eind van de Eerste Wereldoorlog Europa teisterde. Rosemarijn Milo heeft met veel speurzin de gegevens vergaard die over haar grootmoeder te vinden waren. Want het bestaan van Guusje werd zo goed als mogelijk verzwegen voor het nageslacht. Om de auteur te citeren: “{Guusje} blijft dromen van een ander vrouwenleven, onafhankelijk en niet ondergeschikt, maar de werkelijkheid van het begin van de 20ste eeuw {…}, alles tegen de achtergrond van de Eerste Wereldoorlog, is haar ten slotte fataal.” Het boek is smaakvol, aantrekkelijk vormgegeven. Er is een familiestamboom opgenomen; samen met de vele familiefoto’s maakt het dit boeiende verslag in briefvorm aan een fictieve vriendin tot een begeerd bezit. Frans Schouten