Enlightenment Now The Case for Reason, Science, Humanism, and Progress

Er is iets wonderlijks aan de hand. Veel mensen zijn uitgesproken negatief over de toestand van de wereld. Als je borreltafelfilosofen, columnisten en politici moet geloven zijn we met zijn allen hard de verkeerde kant op aan het gaan. Het is nog een kwestie van tijd voordat de wal het schip keert. Dit is wonderlijk, aangezien de meetbare feiten aangeven dat het nog nooit zo goed met de wereld is gegaan. Mensen leven langer dan ooit, zijn gezonder, welvarender en gelukkiger dan ooit en er zijn nog nooit zo weinig gewapende conflicten geweest. En dit is maar een willekeurige greep. In Enlightenment Now analyseert Steven Pinker deze paradox en probeert al doende onze verwachtingen te herijken. Hiervoor verkent hij systematisch de langetermijntendensen op allerlei gebieden: gezondheid, milieu, vrede, democratie, mensenrechten, educatie, etc. en toont aan dat op de meeste van deze terreinen de laatste 100 jaar spectaculaire vooruitgang geboekt is. Zijn boodschap zal niet iedereen bevallen. Pessimisme is aantrekkelijk, al is het maar omdat het een zekere wereldwijsheid suggereert. Dit boek is Pinker dan ook op verwijten van naief optimisme en culturele lichtzinnigheid komen te staan (ondanks de noodklok die erin geluid wordt over klimaatverandering). De feiten liegen echter niet en alleen al de barrage aan statistieken moet zelfs de meest doorgewinterde zwartkijker doen beseffen dat het niet allemaal kommer en kwel is. En dat alleen al maakt dit boek tot een broodnodige boodschap.

Positieve punten van dit artikel zijn: praktisch toepasbaar en heldere boodschap.

Onze normen worden steeds kritischer, en daarom lijken dingen, relatief aan onze normen, soms steeds minder goed te gaan. Het feit dat onze normen steeds kritischer kunnen worden, komt door dat we eerdere problematiek veelal al hebben aangepakt. In dit boek wordt teruggekeken en met cijfers duidelijk gemaakt welke vooruitgang geboekt is. Daarbij wordt gemotiveerd dat Rede, Wetenschap, Humanisme en Vooruitgang de grote drijfveren zijn, die sinds de verlichting het leven voor velen positief hebben beïnvloed. Het zal altijd nodig blijven om hier aan te blijven werken, maar het is goed om te beseffen waardoor wij beter af zijn, om zo verder te kunnen gaan met zaken waarvan de mensheid beter wordt, en om niet te vervallen in oude ideeën waarvan duidelijk van is dat de mensheid daar niet beter van wordt, maar slechter. We moeten in mijn optiek onder andere leren van speltheorie, waar dit fenomeen ook duidelijk in wordt. We mogen optimistisch zijn over de toekomst, dat is wel duidelijk, al weet niemand wat de toekomst in het verschiet heeft.

Na zijn bestseller Better Angels of our Nature heeft psycholoog Steven Pinker een nieuw meesterwerk tot stand gebracht: Enlightenment Now. Een vlot leesbaar boek waarin hij vooruitgang bespreekt en de rol die de rede, wetenschap en humanisme daarin spelen. Pinker gaat de confrontatie aan met degenen die zeggen dat de wereld alleen maar slechter is geworden. Velen van hen baseren zich op negatieve berichten in de media. Sommigen zijn er van overtuigd dat vooruitgang niet mogelijk is, dat het gevaarlijk en hoogmoedig is, dat vroeger alles beter was, of dat vooruitgang alleen maar door revolutie en bloedvergieten tot stand gebracht kan worden. Met cijfers en wetenschappelijk onderzoek laat Pinker zien dat het menselijk leven de afgelopen paar eeuwen in allerlei opzichten verbeterd is: meer welvaart, meer gelijkheid, meer veiligheid (safety), meer vrede, meer democratie, enzovoorts. Pinker is geen blinde optimist. Hij bespreekt verschillende problemen waar de hedendaagse wereld mee te kampen heeft, zoals klimaatverandering, populisme, en het hoge aantal doden als gevolg van excessief drugsgebruik in de VS. Toch eindigt hij op een positieve toon: we hebben het beter dan onze voorouders en daar mogen we trots op zijn. Van deze aankoop heb ik absoluut geen spijt! Een aanrader voor iedereen die benieuwd is of er echt sprake is van vooruitgang.

Een sterke aanrader! Zeker in deze vaak deprimerende en cynische tijden. Helpt de realiteit in perspectief brengen wanneer we non-stop om de oren worden geslagen met negatief nieuws.

Overtuigend statement op basis van talloos cijfermateriaal dat afgelopen decennia doorslaggevende vernieuwing hebben gebracht op alle vlakken (gezondheid, welzijn, welvaart) voor steeds meer mensen waar ook ter wereld (met uitzondering van conflictgebieden). Op het vlak van milieu en inkomens evenwicht te nuanceren, maar het optimistische vooruitgangsgeloof is wel terecht. Een verademing in deze tijden van desinformatie en populisme.