Voor Dummies - Filosofie voor Dummies

'Filosofie voor Dummies' is het resultaat van een betweterige en egocentrische christen die overtuigd is van het eigen gelijk en op het irritante af zijn eigen mening te ventileert. Tom Morris blijkt een dogmatische kijk op de waarheid te hebben en het is dan ook niet verwonderlijk dat hij schaamteloos onderwerpen als het relativisme en nihilisme de grond in staat te trappen. In het verlengde hiervan is het weinig verassend dat één van de meest invloedrijke filosofen, Friedrich Nietzsche, door Morris genegeerd wordt (zelfs bij het onderwerp nihilisme valt niet zijn naam). ben je atheïst dan is dit boek niks voor je. Het levert alleen maar ergenis op. Ben je theïst en geïnteresseerd in filosofische standpunten omtrent de waarheid en het bestaan van God dan heb je ook al niet veel aan dit boek. Weliswaar zal je in Morris een gelijkgestemde vinden, maar Morris draagt, ondanks de vele woorden die hij eraan besteedt, geen onderbouwing aan (laat staan bewijs). Als theïst kun je hoogstens genoegzaam ja-knikken bij wat Morris schrijft; inhoudelijk bewijs voor de theïstische vraagstukken krijg je niet. Dieptepunt en hilarisch is de schaamteloosheid van Morris pagina's lang zijn eigen filosofische theorie te 'pluggen' om kritische standpunten uit het scepticisme te weerspreken. Morris erkent dat hij voor zijn eigen filosofische overtuiging, die hij 'het principe van overtuigingsbehoud' noemt, geen bewijs heeft dat die overtuiging waar is, waarna hij betweterig concludeert: "En toch is zij waar." Dit gedrag: geen bewijs aandragen en toch van mening zijn gelijk te hebben, is iets wat Morris vaker doet en dan met name bij onderwerpen als God en de waarheid. Dat maakt het voor atheïsten, sceptici, relativisten en nihilisten lachwekkend, die in Morris alleen maar bevestigd zien dat theïsten filosofisch gezien geen inhoudelijke argumenten kunnen aandragen voor absolutistische standpunten.

Hoewel de ambitie om een overzicht van de gehele filosofie te geven te hoog gegrepen is als je geen Bertrand Russell, Joachim Störig heet, of als Bor & Petersma de handen ineen slaat, is dit niet de oorzaak van de mislukking. De schrijver, die er overduidelijk zelf bitter weinig van gesnapt heeft, probeert de filosofie in van die zogenaamd grappige typisch amerikaanse oneliners en power'point'gewijze opsommingen te vangen. Een deerniswekkend fiasco. Het boek zaait meer verwarring dan het inzicht verschaft. Er zijn gelukkig betere alternatieven.

Er zijn een aantal reviews over het boek Filosofie voor Dummies, die de auteur Tom Morris een aantal punten verwijten. Zo zou de auteur onsamenhangend en eenzijdig argumenteren voor een theologisch wereldbeschouwing, en zodoende een onvoldoende beeld van de filosofie afspiegelen. Overigens zou het boek een paar belangrijke filosofen zoals Spinoza, over het hoofd zien. Nou is het zo dat de auteur de filosofie benadert vanuit een theistische perspectief, maar dat is opzich niet een reden om aan te nemen dat de inhoud van het boek en de redenering van de auteur beneden peil zijn. Zijn behandeling van belangrijke thema's vond ik op zijn minst net zo inzichtelijk als die van schrijvers zoals de Engelse filosoof Stephen Law, die zich ook richt op het schrijven van filosofie voor leken. Er zijn immer ook schrijvers die filosofie benaderen vanuit een seculaire of atheistische perspectief, dat op zichzelf ook geen aanleiding zou geven om aan te nemen dat hun werk niet afdoend is. Ik kan me wel een beetje vinden in het beklagen van de persoonlijke stijl van de auteur, die inderdaad op z'n Amerikaans een "feel good" tintje aan het boek verleend. Een dergelijke stijl zal zeker niet bij alle nuchtere lezers in dank zijn afgenomen. Desondanks alles is het zeer goeie inleiding met uitdagende argumenten en perspectieven.

Het boek begint veelbelovend, maar al vlug blijkt de schrijver absoluut geen inleiding in de filosofie te bieden. Integendeel, hij wil ons op allerlei manieren overtuigen van zijn theïstisch standpunt. Hij aarzelt niet ons te verwarren met allerlei onzin, drogredenen en mooi verpakte zever. De schrijver is wel een chefkok, maar hij serveert jammer genoeg enkel gebakken lucht.

Beschamend dat de ‘voor dummies’-reeks zich laat misbruiken voor dit boek dat onder de misleidende sluier van filosofie feitelijk niks minder is dan een poging de lezer op gewiekste wijze tot het christelijk geloof te bekeren. Alsof je de loodgieter thuis ontvangt die na een kwartier sleutelen aan je badkamer ineens jehova’s getuige blijkt te zijn. De lezer die verwacht wijzer te worden over filosofie komt dan ook zeer bedrogen uit. Om een schijn van objectiviteit of neutraliteit omtrent geloof te creëren worden quotes van nota bene Einstein (!) en Newton (!) misbruikt om het bestaan van een god kracht bij te zetten. Alsof de heren niks beters te melden hebben gehad in hun carrière. Er wordt zonder enig schaamrood op de kaken beweerd dat het belangrijkste (en voor het gemak in het boek ook gelijk het enige) argument tégen theïsme ‘het probleem van het kwaad’ zou zijn (god is goed en almachtig, er is kwaad in de wereld, ergo er is geen god). Dat wordt vervolgens ontkracht met redenaties als ‘de tandarts doet je ook pijn maar dat doet hij met een goede reden’, en - dit is geen grap - met de eindconclusie dat god nou eenmaal mysterieus is in zijn handelen en we dat maar moeten accepteren. Net zoals een peuter Einstein niet begrijpt zouden wij ‘met onze hersenen van 1500 gram’ niet in staat zijn om gods handelen te kunnen doorgronden. En voor degene die tussen de regels door toch nog iets over filosofie hoopt op te steken is het goed te weten dat uit recensies van mensen die veel meer dan ik kennis hebben van filosofie de volledige afwezigheid van grote namen en de aanwezigheid van onbeduidende namen die in de filosofie niet thuishoren opvalt. Conclusie: dit boek zou met een enorme disclaimer en waarschuwing moeten komen, letterlijk weggegooid geld. Zowel theïsten als atheïsten krijgen niet wat ze dachten te kopen.

Deze negatieve reacties van seculiere atheistjes hebben me juist overtuigd om het boek zeker en vast te lezen. :)