Filosofiegewijs 20 - De wandelaar en zijn schaduw Filosofie van het parareligieuze leven

Net als in 'Aardse Mystiek', maar specifieker uitgewerkt, ontwikkelt Arnold Ziegelaar hier de mogelijkheid van een religieuze instelling en ervaring, die onafhankelijk is van waarheidclaims. Dit in tegenstelling tot de gebruikelijke godsdiensten en andere metafysische constructies. Het verloop van de geschiedenis wordt uitvoerig en doorleefd uiteengezet. In de laatste eeuwen hebben onze intellectuele vermogens de overhand genomen en het geloof in een bovennatuurlijke wereld, in een absolute context die zin geeft, onderuitgehaald. Hij legt uit hoe bij Kierkegaard het Christendom verre van vanzelfsprekend wordt, en alleen in een vertwijfeling nog een connectie met God mogelijk lijkt. Hoe met Nietzsche God als reële optie verdwijnt, wat leidt tot een nihilisme dat Nietzsche probeert te overwinnen. En hoe zelfs die mogelijke overwinning wordt losgelaten in het daaropvolgende absurdisme van Camus en anderen. Dan benoemt en beschrijft Ziegelaar een volgende stap in onze Europese cultuur, waar hij zichzelf deels in herkent: het futilisme. Het gemis is er nog - hij beschouwt de religieuze aanleg als gegeven voor het menselijke - maar het gevoel van crisis ontbreekt. Of God nu dood is of niet, het leven gaat door. De poging een zingevend kader te onderbouwen wordt opgegeven, maar zonder de dramatische lading van eerdere visies. Erkend wordt dat uiteindelijk alles nietig is, vergankelijk, futiel, in dit grotendeels onpersoonlijke universum. Zelfs het heroïsch bedoelde protest tegen de zinloosheid wordt hedentendage ironisch gerelativeerd. Op zich al boeiend, maar gelukkig is hier het laatste woord niet mee gezegd. Wat Ziegelaar het bestaans- en zijnsmysterie noemt (respectievelijk dat er sowieso iets bestaat en dat wij ons dit bewust zijn) geeft aanleiding om zonder dubieuze theorie het bijzondere van het leven als geheel te ervaren (in negatieve dan wel positieve zin). De uitwerking hiervan is een persoonlijke, maar in principe herkenbare onderzoekingstocht hoe 'ultieme' (niet te reduceren) aspecten samenhangen: ruimte, tijd en bewustzijn. Dit noemt hij 'innigheid', 'bij-elkaar-horen-in-onderscheid'. Met behulp van concrete ervaringen en poëzie met name van en over natuur, geeft hij gestalte aan deze vorm van religie in de zin van betekenis onderkennen in relatie tot het ultieme. Een bevlogen pleidooi voor zinnige contemplatie, voor een religie zonder kerk of leer, die ons ontvankelijk maakt voor het eindeloos inspirerende zwijgen van wat is.