Geografie van goed en kwaad historische essays

Voor de niet-gelovige die behoefte heeft aan een bijbel, is dit boek bij uitstek geschikt. En natuurlijk voor iedereen die meer wil weten over (deugd)ethiek en moraal. Helder worden alle begrippen uitgelegd en in een begrijpelijk kader geplaatst. Het boek is bijzonder inzichtgevend voor wie zich vragen stelt over onze huidige samenleving, waarin alles draait om economie en technologie, en wil weten hoe dat zo gekomen is. De auteur vertelt niet alleen, maar neemt duidelijk stelling en laat zien hoe de Verlichting ook verduisterde, wat hij degelijk onderbouwt. Mooi vind ik de uitleg over de ‘drietrapsraket’, die menselijk gedrag stuurt in een samenleving waarin deugden gewaardeerd worden: (1) innerlijke waarde; (2) sociale controle; (3) het recht. Deze drie controlemechanismen houden ons op het rechte pad en remmen onze ondeugden af. Echter, als uniciteit in een individualistische samenleving het hoogste goed geworden is en iedereen het recht heeft op zijn eigen waarden en normen, werkt alleen (3) het recht nog goed en zijn belastingontwijking en ‘winst om de winst’ niet meer laakbaar of immoreel, want de wet verbiedt het niet. Gevolg is dat de rechtsregels maar uitdijen en dat onverschilligheid in de samenleving toeneemt. Naast het deel persoonlijke ethiek wordt in deel IV uitgebreid aandacht besteed aan de publieke ethiek, de gedachte achter onze democratie en rechtsstaat en waarom de grondwet is zoals die is. Heel lezenswaardig. Het gebrek aan kennis hierover is volgens de auteur nadelig voor de kwaliteit van de constitutionele kaders waarbinnen Europa zich de komende eeuwen zal ontwikkelen. Wederom weet Kinneging de pittige materie helder en goed uit te leggen voor de leek die de moeite wil nemen zich erin te verdiepen. Een uitzondering vormen de hoofdstukken 20 en 21, waarin de auteur m.i. te diep ingaat op een onderwerp dat hem kennelijk zo na aan het hart ligt, dat ze ontsnapt zijn aan de schrijversrichtlijn ‘kill your darlings’. Echter, dat de auteur gedreven is en zelf een uitgesproken mening heeft, is allerminst storend: alles leidt logisch tot een duidelijke conclusie in het laatste deel. Je moet er echt voor gaan zitten, informatie laten bezinken, maar dan heb je ook wat. De auteur weet de aandacht goed vast te houden met zijn heldere schrijfstijl, uitleg zonder ruis en levendige voorbeelden. Als ware wetenschapper heeft hij zijn bronnen zeer goed bestudeerd, van de Griekse Oudheid tot nu. Lezen van dit boek was voor mij een buitengewoon verrijkende ervaring in veel opzichten. Het boek verdient beslist een breed publiek en een volgende (vernieuwde) druk.

Voor de niet-gelovige die behoefte heeft aan een bijbel, is dit boek bij uitstek geschikt. En natuurlijk voor iedereen die meer wil weten over (deugd)ethiek en moraal. Helder worden alle begrippen uitgelegd en in een begrijpelijk kader geplaatst. Het boek is bijzonder inzichtgevend voor wie zich vragen stelt over onze huidige samenleving, waarin alles draait om economie en technologie, en wil weten hoe dat zo gekomen is. De auteur vertelt niet alleen, maar neemt duidelijk stelling en laat zien hoe de Verlichting ook verduisterde, wat hij degelijk onderbouwt. Mooi vind ik de uitleg over de ‘drietrapsraket’, die menselijk gedrag stuurt in een samenleving waarin deugden gewaardeerd worden: (1) innerlijke waarde; (2) sociale controle; (3) het recht. Deze drie controlemechanismen houden ons op het rechte pad en remmen onze ondeugden af. Echter, als uniciteit in een individualistische samenleving het hoogste goed geworden is en iedereen het recht heeft op zijn eigen waarden en normen, werkt alleen het recht nog goed en zijn belastingontwijking en ‘winst om de winst’ niet meer laakbaar of immoreel, want de wet verbiedt het niet. Gevolg is dat de rechtsregels maar uitdijen en dat onverschilligheid in de samenleving toeneemt. Je moet er echt voor gaan zitten, informatie laten bezinken, maar dan heb je ook wat. De auteur weet de aandacht goed vast te houden met zijn heldere schrijfstijl, uitleg zonder ruis en levendige voorbeelden. Als ware wetenschapper heeft hij zijn bronnen goed bestudeerd, van de Griekse Oudheid tot nu. Voor wie selectief wil lezen, raad ik met name deel II (Hoofdstuk 5, 6 en 10) en deel V aan. Deel III kunt u overslaan. Lezen van dit boek was voor mij een buitengewoon verrijkende ervaring. Het verdient beslist een breed publiek en een volgende druk.

Kinneging beschrijft in dit boek in duidelijke en toegankelijke taal onze huidige staat van samenleven. En dan in het specifiek welke kaders van goed en kwaad daar aan ten grondslag liggen. Is de morele standaard van de moderne mens zoveel verbeterd ten opzichte van de tijden waarin de klassieke filosofen (i.e. aristoteles, plato) er ook over nadachten? Kinneging maakt een diepgravende analyse over onze hedendaagse morele toestand. Ook de huidige staat van democratie wordt onder de loep genomen. Wat heeft onder andere Tocqueville hierover geschreven? Het verfrissende is dat het de patstelling van markt versus overheid ontspringt en dieper ingaat op de mens als handelend en sociaal wezen.

Dit boek is een verademing in deze snelle wereld van oppervlakkigheid. Het verplicht de lezer om te kauwen en te herkauwen. Het pakt de verschillende componenten uit de private, de gezins- en de publieke sfeer systematisch aan. Het boek is een doorbijter en vraagt heel wat intellectuele moed van de lezer maar de beloning zit vervat in een klare filosofische kijk op de huidige wereld. Meer dan ooit voel ik mij gewapend om de verbale strijd aan te gaan om conservatisme te verdedigen als een ethisch en maatschappelijk alternatief voor het huidige decadente denken in termen van allergrootste persoonlijke vrijheid. Een verborgen parel die het verdient een bredere verspreiding te krijgen.