Het raadsel spinoza roman

Spinoza van Yalom is een indrukwekkend boek, waar ik nog maanden mee bezig ben geweest. De waarschuwing dat de tweede hoofdpersoon, Rosenberg uit Nazi Duitsland, wat rauw op je dak zou kunnen vallen, vind ik terecht. Toch is het bijzonder hierin, naast de grote tegenstelling, een link te vinden. Het is goed zoals het is.

Door de romanvorm een nieuwe en aangename manier om kennis te maken met een van de grote filosofen. Dit boek nodigt meteen uit om meer te lezen van deze schrijver en vooral ook over andere filosofen.

Interessant hoe de auteur de levenswandel van Alfred Rosenberg kan koppelen aan die van Baruch Spinoza. Weliswaar niet rechtstreeks, maar toch genoeg om van een link te kunnen spreken. In dit boek kan de lezer van twee walletjes eten. Enerzijds gunt de auteur de lezer een inkijk in het leven van Spinoza, waarschijnlijk de grootste denker die Nederland ooit heeft voortgebracht, en anderzijds kan de lezer zich inleven in de personage van Alfred Rosenberg, een geobsedeerde anti-semiet/nazi. Afwisselend wordt je ondergedompeld in het Nederland van de 17e eeuw, waarin Spinoza breekt met de joodse traditie, alsook met het geloof in het algemeen, en met het Duitsland van de 20e eeuw, waarin Rosenberg via allerlei kanalen het anti-semitisme probeert te verkondigen. Spinoza's denken is vandaag de dag meer dan ooit actueel. Dit geeft uiting aan het feit dat hij zijn tijd ver vooruit was, en draagt bij tot het genie dat hij was. Voor dit boek kende ik Spinoza van naam; zeg maar: als een terloops vernoemde filosoof. Sinds dit boek ben ik mij gaan interesseren in deze eenzame filosoof. Het is werkelijk fascinerend om te zien hoe iemand verder kan denken, en zich ook helemaal wijdt aan het denken, dan een normale mens. Het nazisme was voor mij meer bekend termijn. De persoon van Alfred Rosenberg uitgesloten. Doorheen het verhaal voelde ik medelijden met dit triest personage. Genegeerd door Hitler, vermeden door de nazi-kopstukken en gefrustreerd door zijn pseudo-intellectualisme. Hoe hij zich probeert te handhaven in de NSDAP en hoe hij zichzelf ziet ten aanzien van alle anderen, is als in melk ondergedompelde speculaas.

Een geweldig boek met de filosofie van Spinoza uitgelegd in begrijpelijke taal. Over de mythes en bijgeloof van veel godsdiensten. Het bestaan van een hemel is nooit bewezen. De hel op aarde ervaren veel mensen. Het is belangrijk op de natuur te leren kennen. God en de natuur zijn van dezelfde orde.

Van begin tot eind pakkend. De theorie van de jood Spinoza in romanvorm neergezet tegen de achtergrond van de zoektocht van een bewonderaar van Hitler. Dat maakt de theorie van Spinoza zeer helder en waar.

Yalom behoort tot mijn geliefde schrijvers. Met name omdat hij zo goed kan beschrijven wat een liefdevolle, humane benadering doet met mensen die in psychische nood verkeren. Daarnaast is Yalom een intelligente denker die eerder bijv Schopenhauer deed herleven en als mens met allerlei eigenheidjes neerzette. Toch zie ik in dit boek over Spionoza ook dat de hoofdstukken die de nazi-jongen en zijn therapeut beschrijven veel helderder zijn en meer boeien dan de hoofdstukken over Spinoza die soms zelfs langdradig zijn. Yalom blijf voor alles een therapeut. Eigenlijk heeft het verhaal over de nazi-idealist het verhaal over Spinoza niet nodig. En Spinoza kan hier en daar wat nuance gebruiken. Wat bijvoorbeeld van zijn mystieke kant? Daar blijft niet veel van over. Evengoed een boek dat je niet wilt dichtslaan tot de laatste bladzij!