Het rijbewijs van Nematollah een migratiegeschiedenis

Marja Vuijsje vertelt het familieverhaal van de Iraanse Nematollah en zijn kinderen vanuit Arash, de zoon van Nematollah. Arash was nog heel jong toen zijn vader overleed en herinnert zich niets van zijn vader maar zijn familie houdt Nematollah levend door de verhalen die ze over hem vertellen. Arash is ondertussen volwassen en zelf vader van een dochter, Maryam. Zij gaat steeds meer vragen stellen aan haar vader over zijn leven en Arash vertelt daardoor ook zijn levensverhaal. Marja Vuijsje beschrijft de levens van Nematollah, Arash en hun verdere familie ook door middel van het vertellen van de geschiedenis van Iran. Dit doet zij niet door droge informatie te geven maar door de informatie door het verhaal heen te weven. Ik vond dat zij dit op een erg mooie manier heeft gedaan. Achterin beschrijft zij op welke manier zij dit boek heeft geschreven en hoe ze aan de informatie is gekomen en je ziet echt het werk dat ze hiervoor gedaan heeft terug in het boek. Ik vond het een erg indrukwekkend boek waarvan ik genoten heb. Ik wist zelf weinig van de geschiedenis van Iran af maar dit boek heeft ervoor gezorgd dat ik me meer in de Iraanse geschiedenis wil verdiepen.

Het rijbewijs van Nematollah is eigenlijk het verhaal van Arash, een Iraniër die in het begin van de jaren tachtig naar Nederland kwam na de Islamitische Revolutie van Ayatollah Khomeiny te hebben ontvlucht. Arash heeft een eigen leven opgebouwd in Nederland en heeft een dochter met zijn Nederlandse vrouw. Maryam, zijn dochter, begint toch wel nieuwsgierig te worden naar het verleden van haar vader, naar Iran, naar haar Iraanse familie. Ze begint vragen te stellen omdat Arash eigenlijk nooit zoveel over zijn vlucht kwijt wilde en naarmate hij ouder wordt steeds vaker over het Iran van zijn jeugd, en over zijn vader Nematollah, begint te praten. Nematollah is zijn vader die hij eigenlijk nooit gekend heeft omdat hij stierf toen hij nog erg jong was. Aangezien Arash een nakomertje was en Nematollah al in de zeventig toen hij zijn laatste zoon kreeg, heeft Arash veel van de verhalen over zijn vader uit tweede hand, net zoals Maryam de verhalen over Iran en haar familie alleen maar van haar vader heeft gehoord. Niemand weet hoe waar deze verhalen zijn, maar ze schilderen een mooi portret van de geschiedenis van een familie, en tegelijkertijd van Teheran en Iran in de 20e eeuw. Het boek leest alsof Arash zijn verhalen aan Vuijsje vertelt, waarbij Vuijsje op haar beurt de feitelijke historische ontwikkelingen in Iran nader voor ons toelicht. Arash noemt zijn geschiedenis eenvoudigweg “een complexe migratiegeschiedenis.” Maar het is een interessante geschiedenis, een geschiedenis die gehoord moet worden en eentje die natuurlijk zeer actueel is gezien de situatie in het Midden-Oosten en de vele vluchtelingen die er tegenwoordig uit het geteisterde Syrië komen. Het vult zeker een lacune in mijn kennis over de moderne geschiedenis van het Midden-Oosten, met een geheel andere invalshoek dan die we normaal krijgen voorgeschoteld. Arash kwam in 1982 in Nederland terecht, na een barre tocht door Turkije en Europa, omdat er in Iran voor hem, als politieke activist, geen toekomst meer voor hem lag. Hij kan er nog moeilijk over praten met zijn dochter die hij het niet wil aandoen om naar zijn echte verhaal te luisteren. Hij vertelt haar liever over de mooie herinneringen die hij heeft aan zijn familie, aan Teheran, aan Iran. Het land en de familie van horen zeggen. De ‘complexe migratiegeschiedenis’ is iets voor later, wanneer ze alles beter kan begrijpen. Maar wanneer kan ze alles begrijpen? Zou ze het, zoals wij als lezers, überhaupt wel kunnen begrijpen? “Het Rijbewijs” is een non-fictie boek, maar zeker geen droge opsomming van feiten. Het is knap hoe Vuijsje toch een zekere spanning door het boek weet heen te weven: zal Arash alles aan Maryam vertellen, precies zoals het was, of houdt hij het toch maar bij de mooie herinneringen? Wat heeft Arash zijn moeder precies aangedaan dat zij van haar geloof is gevallen? Wie was Nematollah nu eigenlijk? Wil Arash toch weer terug naar Iran? Zonder iets aan het boek af te willen doen, is er naar mijn mening genoeg materiaal om er een meeslepende roman van te maken... Ik heb "Het rijbewijs van Nematollah" in ieder geval met grote interesse gelezen en heb er veel van geleerd.

In dit boek vertelt Arash het verhaal over zijn vader, Nematollah (1894 - 1064) en zijn leven in Iran. Het is fascinerend om verhalen te lezen over Iran dat ik niet anders ken dan een een land fanatiek in geloof, mannen met baarden. Omdat ik kind was in de jaren 60 en 70 ken ik niet veel van de geschiedenis van Iran. Ik ken de naam van de sjah van Perzie en dan met name zijn vrouw. Een soort sprookjeswereld stel je je voor. In dit boek wordt de realiteit geschetst. Ik ken de naam van de Ayatollah Khomeiny hier wordt de geschiedenis beschreven. Het opent je wereld weer een stuk verder, maakt dat je gaat nadenken over de verhalen van nu over b.v. ISIS. Het verhaal wordt geschreven vanuit de derde persoon daardoor vond ik het lastig om me te identificeren met de hoofdpersoon. Het is voor mij meer een geschiedenisboek waarin de algemene geschiedenis verweven wordt met de geschiedenis van een familie. Het is een boek dat waar ik steeds een stukje gelezen van heb en daar ook van genoten heb maar het dan weer weglegde er over nadacht en dan weer opnieuw pakte. Het leest niet even snel weg. Maar kan het zeker aanraden aan degene die geïnteresseerd zijn in geschiedenis en culturen.

Dit boek is zeer lezenswaardig voor mensen die naar Iran gaan, bijv. op een vakantie of zo. Of voor mensen die gewoon meer willen weten over de geschiedenis van de laatste eeuw van dit land.

Als nieuw en op tijd geleverd.

Voor mensen die geïnteresseerd zijn in de geschiedenis van Iran een must