Homo Deus Een kleine geschiedenis van de toekomst

Harari schrijft eerst ~200 pagina's een samenvatting van Sapiens (soms is er zelfs létterlijk tekst overgenomen uit Sapiens), wat nogal nutteloos is als je dat boek al hebt gelezen. Tot dusver wordt er dus niks nieuws vertelt. Wat er aan nieuwigheid wordt vermeld is vooral in de trant van willekeurige feitjes, veel wetenschappelijk namedropping, maar termen, theorieën en onderzoeken worden nauwelijks verder toegelicht en geen enkele keer diepgaand beschreven. Harari geeft veel voorbeelden, waarvan sommige wel interessant zijn, maar waarvan geen echt dient als ondersteuning voor zijn uiteindelijke conclusie. Dit gaat zo een paarhonderd pagina's lang door tot de geheel niet verrassende eindconclusie, die al vanaf het begin duidelijk was. Want dit is eerder een langdradig opiniestuk dan een wetenschappelijk geïnspireerd boek. Deze pagina's vult hij met zijn eigen theorie en visie op de wereld aan de hand van deze voorbeelden die hij dus verder niet toelicht. Het boek als geheel leest heel onsamenhangend en het kerndeel had prima in 120 pagina's samengevat kunnen worden, in plaats van meer dan 400. Verder probeert Harari niet eens te doen alsof hij objectief probeert te schrijven. Het boek is zeer subjectief en leest als een sciencefictionverhaal. Het is een voorspelling op losse schroeven. De misantropische visie van Hariri, die toevallig ook het voorwoord van Animal Liberation van Peter Singer heeft geschreven, blijkt goed uit de tekst en een oplettende lezer kan niet anders dan opmerken dat er eigenaardig met termen als "humanisme" wordt omgegaan - Harari ziet dergelijke termen blijkbaar als synoniem voor menselijke superioriteit. (Men kan zich ook afvragen, of een atheïstische wetenschapper wonende in Israël niet onvermijdelijk de hoop in de mensheid verliest, maar dat terzijde. Ook is het vreemd dat een historicus gespecialiseerd in de veertien- en vijftiende-eeuwse Europese legergeschiedenis zich op dit gebied opstelt als een expert.) Dit boek is geen aanrader en ik ben blij dat ik het van iemand heb gekregen, en niet zelf heb gekocht. Maar wat is het toch een zonde dat dit zo bejubeld wordt door media en veel hoogopgeleiden, zonder enig weerwoord uit wetenschappelijke hoek aandacht te schenken.

Als historicus geeft Hariri een geweldig beeld van hoe de mens is geworden wat hij is en daarmee kan hij dus scenario’s geven hoe we zullen worden. Welke essentiële onderdelen van onze mensheid zullen blijven bestaan en waar we geen gaan. Een boek vol met historische feiten, gekoppeld aan hedendaagse ontwikkelingen, met een vooruitzicht naar toekomstige scenario’s. Het heeft mij, als een veel lezer, nieuwe inzichten gegeven (en dat is op zich al knap) in de mensheid en de samenleving. Zijn schrijfstijl is voor mij het enige minpunt. Het boek had 100 pagina's korter kunnen zijn zonder iets inhoudelijk weg te laten, maar door minder herhalingen.

En zeker an te raden i.c.m. het boek Revolutie door Schuld dat ook de evolutie van de mens bespreekt alleen op een veel kortere termijn van de laatste 300 jaar. Sommige mensen (bankiers) wisten te gaan domineren over de rest van het volk... Schokkend en onthutsend..

Om een goed beeld te krijgen van de huidige ontwikkelingen in de wereld is dit zeker een goed boek om lezen. Het geeft op basis van de geschiedenis van de mensheid en de huidige technologische en morele ontwikkelingen weer op wat voor'n historisch moment in de geschiedinis we zijn. De mogelijkheden zijn groter dan ooit. Maar de verdeeldheid tegelijkertijd ook. We zijn door verlies van een geloof ons morele kompas meer en meer kwijt. Technologie kan steeds meer taken van ons overnemen. Daarbij kan zo'n technisch systeem dit beter en sneller. Wat gaan we doen met het toenemende banenverlies aan intelligente systemen? Hoe kunnen we een voldoenend leven leiden zonder maatschappelijk nut te hebben? Intelligente systemen vervullen dat nut immers in toenemende mate.... Is het leven niets meer dan biologisch algoritme? Iets dat ook op andere informatiedragers zou kunnen worden voortgezet? Allerlei vragen die worden aangestipt. Verbijsterend.

Waar Sapiens de geschiedenis van onze mensheid verteld richt Homo Deus zich op de mens als god, de toekomst waar we volgens Harari naar toe gaan. De zogenaamde geschiedenis van de toekomst, als we ons niet ineens heel anders gaan gedragen. Homo Deus begint met een samenvatting van Sapiens, een prima herhaling om alle informatie uit het eerste deel wat beter op te slaan. Maar Sapiens is wat uitgebreider en daarmee wellicht ook wat interessanter. Homo Deus is soms wat lastig te volgen minder begrijpelijk, omdat we nu eenmaal niet weten hoe de toekomst er uit gaat zien. Misschien ook omdat ik de toekomst die geschetst wordt niet heel aansprekend vindt, maar kan me wel voorstellen dat het anders gaat zijn dan dat het nu is. Een logische opvolger van Sapiens, maar minder interessant en het blijft koffiedik kijken.

Bijzonder boek in roerige tijden en een waardig vervolg van Homo Sapiens. De visie van Harari is soms heel verrassend en samen met zijn observaties is er veel stof voor nadenken. Vergelijkingen tussen wetenschap en religie en de plaats van de ziel in een seculiere maatschappij zijn met een open mind geschreven en waardevol. Ook de rol van wetenschap en technologie in een heden en toekomst van de maakbare mens , die wel of niet de rol van de mens als traditionele verhalenverteller in een nieuw daglicht plaatst.