Kleine helden

Sinds Almudena Grandes in 1989 debuteerde met Episoden uit het leven van Lulu, een erotische roman, heeft ze elf romans en drie verhalenbundels geschreven. Ze is sindsdien een van de best verkopende auteurs van Spanje en heeft ook een aantal literaire prijzen op haar naam staan. Daarnaast schrijft ze regelmatig columns voor het dagblad El Pais en levert ze een bijdrage aan het radioprogramma Cadena SER. Grandes brak in Nederland definitief door met haar in 2010 verschenen bestseller IJzig hart. In de in 2016 uitgegeven roman Kleine helden schrijft ze over de Spaanse crisis van 2008 en dat menselijkheid de enige manier is om daar uit te komen. Zomaar een wijk, in het centrum van Madrid. Het is 2008 en de crisis heeft ook hier toegeslagen. De rijke en arme bewoners, oud en jong, alleenstaand of niet, Spaans of uit een ander land afkomstig, iedereen, in welk beroep dan ook, heeft er mee te maken. Ze worden werkloos of gaan minder verdienen, maar geen van allen heeft schuld aan deze crisis. Toch moeten ze hun hoofd boven water zien te houden. Dat doet ieder op zijn of haar eigen manier, waarbij ze te maken krijgen met saamhorigheid, woede en verontwaardiging. Maar ook van genegenheid en standvastigheid. Ze hebben immers een gezamenlijk doel: hun wijk uit de crisis zien te redden en de buurt nieuw leven inblazen. Het boek bestaat uit drie delen waarvan het tweede, dat zich in het heden, in dit geval 2008, afspeelt, het belangrijkste is. Het eerste deel (eerst) kan gezien worden als een introductie van de wijk, hoe die er uitziet, wie er onder andere wonen, maar ook dat zich er eerder een crisis heeft voorgedaan. Het laatste deel, dat 'later' genoemd wordt, is een korte samenvatting van wat er van een aantal personages geworden is. Het 'nu' neemt het grootste deel van het boek in beslag en bestaat uit een serie verhalen van een groot aantal in de wijk wonende personages, maar ook wat er op dat moment in de wijk leeft en gebeurt. Doordat de diverse verhalen vertellen over de mensen die in een Madrileense volkswijk wonen, is het aantal personages dat de revue passeert talrijk. Aanvankelijk lijkt dit verwarrend, maar naarmate het boek vordert krijg je wel een steeds beter beeld van hun onderlinge verhoudingen. Hierdoor begrijp je ook veel meer van hun persoonlijke omstandigheden en wat hen beweegt. De lezer krijgt een kijkje in het persoonlijke leven van de personages en kan, en dat komt vooral door de beeldende schrijfstijl van Grandes, soms ook het gevoel hebben deel uit te maken van dat leven. Die schrijfstijl is trouwens erg helder en nergens ingewikkeld. De zinnen zijn over het algemeen kort en krachtig, de dialogen realistisch. Bovendien bevatten de afzonderlijke verhalen soms humor, zijn bij vlagen ontroerend en liefdevol. Maar, en dat is zo goed als zeker ook de bedoeling van deze roman, ze zijn allemaal uit het leven gegrepen. De personages in deze verhalen worden overigens niet heel uitvoerig uitgewerkt. Desondanks kom je voldoende over de meeste van hen te weten en daardoor kan het boek zeker niet oppervlakkig genoemd worden. Kleine helden is een roman die gaat over mensen die zich niet bij de crisis neerleggen, initiatieven ontplooien en er samen wat van proberen te maken. Het kan daardoor ook worden gezien als een boek dat toont hoe je met elkaar om kan en moet gaan. De boodschap die Grandes met dit boek meegeeft, is vooral dat mensen in een steeds individualistischer wordende wereld meer om elkaar zouden moeten geven en dat er met z'n allen dan voldoende bereikt kan worden.

Kleine helden is voor mij het mooiste en meest relevante boek dat ik van Almudena Grandes gelezen heb. Het verhaal wordt verteld vanuit een volksbuurt in Madrid waar de economische crisis van 2008 hard heeft toegeslagen. Over Diana die gekort wordt op haar salaris als arts in het gezondheidscentrum en de hypotheek van hun buitenhuis als een strop om haar nek voelt. Over Sebastián, de architect, die nu als portier werkt en elke dag de slagboom moet open doen voor de aannemer die hem de afgrond in heeft geduwd. Over Sofía, de kleuterjuf, die broodjes en drinken meeneemt voor haar kinderen die van hun ouders geen eten mee krijgen voor de pauze, omdat het geld er niet voor is. Al deze mensen zijn kleine helden die op hun manier proberen een steentje bij te dragen of het leven opgeven. Het boek heeft veel van deze kleine verhalen waardoor het soms moeilijk is om de personages te plaatsen in het grotere verhaal, maar dat maakt niet uit. Het is prachtig geschreven. Korte zinnen mooie alinea’s. Een pareltje voor in de boekenkast en op de Nog-Te-Lezen lijstjes van 2017.

In een volksbuurt in Madrid worden de bewoners geconfronteerd met problemen, die kennelijk wereldwijd het gevolg zijn van de crisis. Bezuinigingen door de overheid, privatisering, oneerlijke concurrentie, opheffing van een bedrijf omdat in een ander land de lonen lager zijn, etc. Een aantal bewoners neemt dit niet en gaat in actie, zoals het voeren van demonstraties tegen een voorgenomen sluiting van een gezondheidsinstelling. Andere bewoners gaan als zelfstandige aan de slag en hopen op die wijze voldoende geld te verdienen om redelijk te kunnen leven. E.e.a. levert veel spanning en onzekerheid op, maar ook meer onderlinge solidariteit. Almudena Grandes – bekend van o.a. “De vijanden van mijn vader” en “De drie bruiloften van Manolita” - weet op haar bekende, boeiende wijze van schrijven de gebeurtenissen van deze wijkbewoners uitstekend te verwoorden. Elk verhaal in deze mooie roman heeft mij geboeid. Ik raad het lezen van “Kleine Helden” zeker aan.

Kleine helden van Almudena Grandes geeft een mooi inzicht in het leven van alledag in een volksbuurt in Madrid. Je leert verschillende inwoners kennen, ieder met hun eigen problemen en strubbelingen ten tijde van de crisis. Het is geen boek dat je even tussen neus en lippen door uit leest, je moet echt wel je aandacht erbij houden. Er komen vrij veel personages in voor, wat het soms ook best verwarrend maakt om te lezen. Vooral in het begin vond ik het lastig vanwege het vele schakelen. Ik moest goed opletten vanuit wie het verhaal verteld werd. Later kwam ik hier beter in en ging het verhaal ook meer leven voor mij. Toch vond ik het een ‘mooi’ boek en vooral de personages worden zodanig beschreven dat ze echt voor je gaan leven.

Het boek vertelt over een volkswijk in Madrid tijdens de crisistijd. Een boek met niet een hoofdpersoon maar een boek vol met verhalen van jonge mensen, oude mensen, architecten die hun baan verliezen, immigranten en een met sluiting bedreigd gezondheidscentrum. Almudena is in Spanje een belangrijke en goed verkopende literaire schrijfster en heeft geschiedenis gestudeerd. Ze dacht genoeg van de Spaanse burgeroorlog te weten en besloot een boek te schrijven over deze voor Spanje zo belangrijke gebeurtenis. Zo werd IJzig Hart geboren. Er was zoveel informatie dat een boek te weinig is om alles in te stoppen, zo kwam het boek De drie bruiloften van Manolita op de markt. Dit boek is en derde deel in deze, los van elkaar te lezen, serie. Ze gebruikt juist fictie om aan te zetten tot reflecteren, tot het oproepen van vragen in plaats van antwoorden te geven. Ook in de eerste twee delen komen veel verschillende personages voor net als in dit boek de bindende factor is de buurt, de wijk waar deze mensen worden. In het begin was het boek heel verwarrend zoveel personages steeds weer andere verhalen, hoe past dat bij elkaar, hoe komt dat samen maar de schrijfstijl is zo mooi en boeit steeds weer dat je toch weer wil doorlezen, het volgende verhaal wil weten. Het begin is heel verrassend en neemt je gelijk mee naar de kern van het boek: “we bevinden ons in een wijk in het centrum van Madrid” of zoals verderop staat “Dit is het verhaal van veel verhalen. Het verhaal van een Madrileense wijk die zijn uiterste best doet verzet te bieden en zichzelf te blijven in het oog van de orkaan, de crisis die alles overhoop dreigt te gooien en daar toch niet in is geslaagd.” De kapsalon van Amalia en de bar van Pascual zijn terugkerende elementen in de wijk en als de seizoen in het jaar. Ik vond het een heel bijzonder boek om een wijk als hoofdpersoon te nemen. Op die manier spiegelt het jou ook, hoe zou ik reageren of wat een oplossing tegen b.v. de eenzaamheid en sombere dagen van een oudere dame. Toevallig was in die tijd dat ik het boek las ook Jan Terlouw op televisie waar hij opriep tot vertrouwen in elkaar en in de overheid ook ben je het niet altijd eens met de overheid en kom je in protest tegen zaken die niet kloppen, het basisvertrouwen in elkaar is er. Dat blijkt ook hier in de wijk te spelen, een tijd van het touwtje uit de brievenbus. Dat zet je aan tot nadenken ondanks armoede en werkeloosheid in hoeverre maken we wat van het leven en in hoeverre kunnen we een ander vertrouwen om samen te vechten tegen b.v. een sluiting van een gezondheidscentrum. Ik kan het iedereen aanraden, je moet alleen het idee van een boek met een hoofdpersoon uit je hoofd zetten en je laten meevoeren door de schrijfster naar de volksbuurt in Madrid.

Mooi verhaal over een aantal families in Madrid die allemaal geraakt worden door de crisis. Leuk boek dat makkelijk leest.