Mannenmoed

In dit boek komt een - voor mij - minder bekend onderwerp uit de Nederlandse geschiedenis aan de orde, dat door de schrijfster is onderzocht aan de hand van archiefmateriaal en interviews. Fraai hoe ze daar een roman van heeft weten te maken, zodat je je als lezer goed in de personen kunt verplaatsen en ook hun keuzes kunt begrijpen.

Marian heeft een boek geschreven over twee mannen, Lieuwe en Karel (haar opa en haar vader) die tussen 1886 en 2015 leefden. Door de vele persoonlijke gesprekken met haar vader Karel, de interviews met mensen die haar vader hebben gekend, het uitgebreide archiefonderzoek uit de tijd van beide mannen is het een boek geworden waar je het leven in de tijd van hen beide goed beschreven ziet staan. Je waant je in die tijd. Ik zag helemaal voor me hoe 'de wereld' er toen uitzag. Een prachtig boek! Ik kon het niet wegleggen en heb het in een ruk uitgelezen. Wat een mooie schrijfstijl. Eerlijk en echt. Zonder vals sentiment. Dat zeker zo lieflijk wordt door de Friese zinnen die regelmatig uitgesproken worden door haar opa, Lieuwe. Het ontroerde en emotioneerde me ook enorm. Het gevecht van Lieuwe die zich uit het arme boerengezin wist te ontworstelen en onderwijzer werd, de auto die hij kocht, maar eigenlijk een gevaar op de weg bleek te zijn, de dood van de oudste broer van Karel. Maar ook de liefde die Karel voor zijn kinderen voelde emotioneerde me enorm. Het wordt niet expliciet genoemd, maar omschreven in gebeurtenissen die hij met zijn dochters beleeft waarin ontroerend en grappig naar voren komt dat hij altijd achter hen stond. En uiteindelijk de verhuizing van Karel toen hij al 94 jaar was vanuit zijn mooie huis in Heerenveen naar een zorgcentrum. Ook humor in de vorm van onhandigheid bij vooral de opa, Lieuwe, in het sociale verkeer. Wat af en toe ook wat pijnlijk was. Naar zijn vrouw, zijn kinderen. Mooie foto's van de beide mannen, waar ook de vrouwen van Lieuwe en Karel op te zien zijn die beide zo belangrijk voor de mannen waren. Anders waren ze waarschijnlijk ietsjes minder moedig geweest?

Marian Weijer heeft enorm veel onderzoek gedaan naar de geschiedenis van haar grootvader en vader. Twee levens worden beschreven. Levens van mannen met een missie. Het is een historische roman geworden, waarvan het Friese land de achtergrond vormt. De auteur heeft zich goed ingeleefd in vooral haar opa. Zijn dilemma's, zijn relatie met de boerenjongens en zijn gezin. Een gebrekkige met die laatste. Zijn levenslange standvastige strijd die hij ten koste van veel bleef voeren. En zijn tragische verwarde einde. In klare, beeldende taal geschreven. Als lezer identificeer ik me makkelijk met de verschillende personages. Bijgevoegde foto's geven een extra inkijkje in de wereld van die tijd. Een boek dat nuanceert. Wat is goed en wat is fout tijdens een bezetting? Er zijn al heel wat boeken over verschenen, maar de geschiedenis van 'Landbouw en Maatschappij' is toch weer een apart verhaal. Een mooi tegenwicht voor alle verhalen die van steedse situaties uitgaan.

Van een van armoedzaaier, boerenknecht tot dochters die zelf mochten beslissen. In een keer uitgelezen! Prachtig geschreven, zo zou het gebeurd kunnen zijn, de ware geschiedenis van twee mannen, vader en zoon en van hun gevoelens. De vader, zoon van een kinderrijk doodarm ploeterende Friese keuterboer, de slimste van de klas van de lagere school, die niet verder mocht leren maar zich als knecht in opdracht van zijn vader aan een boer moest laten verhuren om te helpen financieel het kinderrijke gezin boven water te houden. De vader die zich ‘s avonds, na zich overdag uitgesloofd te hebben voor zijn baas, toch doorzette en zichzelf bijschoolde met avondcursussen, en zich opwerkte van landarbeider, kaasmaker, naar onderwijzer, leraar, en directeur werd van de Landbouwwinterschool. Gedreven door zijn roeping arme boerenzoons door scholing, een betere kans op vooruitzicht te bieden dan al zijn voorgaande generaties hadden gehad. Hij werd in de crisisjaren van de jaren dertig van de vorige eeuw adviseur van de boerenactiegroep ‘Landbouw en Maatschappij’ een groep die opkwam voor de arme boeren in Drenthe, Friesland en andere provincies. Deze groep gleed vlak voor de oorlog in de richting van de NSB. Zijn voortdurende inzet voor de boerenjeugd ging ten koste van zijn gezin, dat daardoor met de nek aangekeken, genegeerd en opgeofferd werd, ook ten koste van zijn jongste zoon die niet verder mocht leren voor architect, maar naar de kweekschool moest, die een hekel kreeg aan zijn vader die er nooit was, en hem nooit zag staan. De oudste zoon die wel door mocht leren, naar Wageningen ging, daar lid werd van de NSB, TBC kreeg en die bij de bevrijding aangegeven werd door een zijn neef, lid van de Ordedienst die landsbelang boven beschermen van familie had gesteld en die later aan TBC overleed. Het is het ook het prachtig geschilderde verhaal van twee generaties, vooral van de vader die zich dankzij keihard werken, doorzetten, moed en niet opgeven, maar ten koste van het gezin, de moeder die zich wegcijferde, en de verhouding met zijn jongste zoon, zich op wist te werken van boeren knecht naar leraar en de basis legde voor de derde generatie die wel zelf mochten en konden kiezen wat ze wilden worden. Door de verhaalkunst van de schrijfster, haar inlevingsvermogen, laat het boek ook prachtig zien hoe het arbeidsmilieu zich in Nederland in zo’n 100 honderd jaar heeft ontwikkeld: van armoe zaaiende knecht tot dochters die zelf mochten beslissen. De ijzige sfeer, de onmogelijkheid roeping en gezin samen te laten gaan en vooral de wanhoop is door de schrijfster prachtig met een penseelstreek geschilderd: Jim sykje it mar uut Toen zijn vrouw wou scheiden en de vader het ook niet meer wist.

Marian, Natuurlijk had ik verwacht dat het boek een beschrijving zou zijn van het leven van je pake en heit in hun leefomgeving. Dat die omgeving voor Lieuwe zo gecompliceerd zou zijn en die van Karel in mindere mate, maar voor mij heel herkenbaar, had ik niet verwacht. Het leven van Lieuwe wat meer ‘voor mijn tijd’ en wat Karel betreft heel dicht komend bij mijn eigen ervaringen in het onderwijs. Een tijd van grote veranderingen waar ik positieve herinneringen aan heb. Kortom: een boek met een deels verwachte en deels (merendeels) niet verwachte inhoud, dat ik met belangstelling heb gelezen. Ik probeer in te schatten hoe anderen zullen reageren. Lezers uit Blessum (het dorpje waar Lieuwe de eerste 22 jaar van zijn leven woonde en ik nu 50 jaar woon) en de dorpen in de omgeving zullen veel herkenbaars tegenkomen. Het verblijf van Lieuwe in Dronryp en Westhoek was van kortere duur. Het grote thema (dilemma) in Lieuwes leven door de Duitse bezetting zal veel breder worden herkend. De veranderingen o.a. in het dagelijks leven, de landbouw, het onderwijs in meer dan 100 jaar zijn ook voor jongere lezers verrassend, denk ik. Conclusie: Een bijzonder boek met een brede variatie aan gebeurtenissen, vreugde en verdriet. Tige de muoite wurdich dat it skreaun is, mei wurdearing foar de grutte flyt by it útsykjen fan wat barde en de krekte wierheid. Yde Faas

Marian Weijer wilde graag een aantal dingen in het leven van haar opa en haar vader uitzoeken en vastleggen. Dat zijn 2 hele mooie portretten geworden, geschreven op een integere wijze in een sobere stijl, die goed past bij het (misschien wel Friesche) karakter van beide mannen: ‘gewoon doen’, niet te veel praten en uitweiden. Ze beschrijft hun sociale bewogenheid, hun ambities, hun bevlogenheid en plaatst hen in hun tijd. Gewoon doen, voor hen was dat: vormgeven aan hun sociale bewogenheid en grote betrokkenheid bij het boerenleven. Door zich in te zetten voor betere scholing en meer kennis te verspreiden onder de agrarische jongeren. Maar het was niet zo gewoon, het was hun passie. En dat heeft Marian Weijer laten zien zonder daar veel grote woorden voor te gebruiken. Door ook veel niet te vertellen wat misschien had kunnen afleiden, maar wat ook nieuwsgierig maakt. Het is knap om zo’n lange periode (2 levens) te beschrijven en dan goed op koers te blijven. De stijl deed mij denken aan filmshots: veel korte, vaak rake, observaties, vermeldingen van gebeurtenissen, en dan weer word je plotseling het verhaal ingetrokken en zit je bv achterop bij Karel op zijn vliegende Hollander of bij Lieuwe aan zijn schrijftafel en ga je mee in zijn overpeinzingen. De indrukwekkende verantwoording en toelichting is m.i. een wezenlijk onderdeel van het boek.