Mijn verleden

MIJN verleden, Wiel Hoekstra: Zoals de dubbelzinnige titel al suggereert is het een zeer autobiografische beschrijving van het verleden van de schrijver in de (Limburgse) mijnstreek. Voor mij als streekgenoot, klasgenoot op het (Sint) Bernardinus College, en afkomstig uit een aloude mijnwerkersfamilie, een schatkist vol herkenbare feiten en herinneringen. Een leven beheerst door de twee voornaamste machtsblokken: katholieke kerk en steenkolenmijn. Een derde herkenbaar blok, dat van de notabelen (met de klemtoon op de derde lettergreep) was minder zichtbaar, maar had wel overlap met de eerder genoemde. De negatieve invloed van kerkorganisatie en de mijnen op het leven en de vrijheid van de bevolking wordt door de schrijver sterk benadrukt. Maar er waren natuurlijk ook niet te verwaarlozen positieve kanten voor de ontwikkeling van het donkere zuiden. Hij oordeelt, maar met de mildheid van de oude wijze man. De samenspanning tussen kerk en industrie is overigens niet uitzonderlijk en is(was?) net zo aanwezig rond een bekende lampenfabriek in het midden van het land. Het “ora et labora” (bid en werk) van Benedictus stond hoog in de bogen van de parochiekerk van Schaesberg geschreven. Bewonderenswaardig voor iemand met een Friese afkomst is het veelvuldig gebruik van aanhalingen in het Limburgs dialect. Hoewel de titel “ get mie wie lek mich am aarsch” (in het “ABN”: een beetje meer dan lik me reet) voor een meerdere, ben ik nooit ergens tegengekomen. Zelfs niet in mijn periode als practicant bij de staatsmijn Emma. De schrijver lijkt zeer tevreden over zijn ontsnapping aan de intimidatie van mijn en kerk naar het verre Utrecht. Dankzij het opkomend socialisme, de goede opleiding op Bernardinus, volgens mijn overtuiging niet in geringe mate ten gevolge van de katholieke emancipatie, en daarbij zijn grote intelligentie. Kerk en mijn hebben diepe wonden achtergelaten in het Limburgse. Wonden die tot op de dag van vandaag nog vaak pijn doen: commissie Deetman, mijnschade en silicose. De schrijver heeft met dit boek het mijnverleden van zich af geschreven. Hoe hij met zijn kerkverleden heeft afgerekend wordt niet duidelijk. Naast de veelvuldige kritiek op de kerk en zijn bedienaren is er de opmerking over het slechte godsdienstonderwijs op Bernardinus. Godsdienst heeft te maken met geloof, het voor zeker en waar aannemen van zaken die niet aantoonbaar of bewijsbaar zijn. Dat is in lijnrechte tegenstelling met de wetenschappelijke houding van een academicus die altijd moet twijfelen, ook aan zichzelf. Hoe hij daarmee heeft afgerekend wordt niet duidelijk. Maar hij heeft natuurlijk het volste recht om dat voor zichzelf te houden. Kortom een interessant boek over leven in Limburg dat stof levert tot denken. Dat kan zeker geen kwaad. Aan te bevelen voor iedere Limburger en ieder ander die in de mijnstreek geïnteresseerd is. Glück Auf. Lee Luthjens, Den Haag

Onderhoudend boekje over de geschiedenis van de Limburgse mijnen in de eerste helft van de vorige eeuw (tot 1969) door een zoon uit een mijnwerkersfamilie. De opkomst van de grootschalige mijnindustrie wordt geplaatst in de sociale context van het Zuid Limburg van rond de eeuwwisseling tot de crisisjaren, waarbij de katholieke kerk op de achtergrond grote invloed uitoefende (zowel in positieve als negatieve zin) tot aan de tijd waarin het duidelijk werd dat de kolenindustrie in Limburg geen toekomst meer had. Het boek schetst de kromme verhouding tussen het risicovolle werk van de mijnwerkers en hun karige beloning, en geeft een beeld van de vorming van 'kolonies' rond de grote staatsmijnen, waar veel immigranten te werk werden gesteld. Ondanks grote verschillen in afkomst en overtuiging brengt het gevaarlijke ondergrondse werk de teams samen als een familie. Bovengronds is echter sprake van een groot standsverschil tussen de verschillende betrokkenen in de kolenverwerking. Voorts wordt verhaald van wat het betekende om in de kolonie Nieuw Einde op te groeien en het bloeiende verenigingsleven in zo'n kolonie. Zeer lezenswaard, luchtig geschreven met de nodige anekdotes, en een monument voor de koempels van weleer.