Minjan

Luisterboek

Mijn orthodox-joodse ontmoetingen na mazzel tov

Enkele jaren geleden ging ik een weekendje naar Antwerpen om lekker te shoppen. Na uren slenteren in drukke winkelstaten vol jeugd met gescheurde spijkerbroeken en vrolijk gekleurde korte shirtjes besloot ik wat rond te lopen. Voor ik er erg in had, stapte ik een andere wereld binnen. De wereld die ik kende uit het boek Mazzel tof van Margot Vanderstraeten. Ik zag een groepje spelende schoolmeisjes met keurige donkerblauwe kniekousen, rokjes en truitjes. Groepen haastig lopende mannen met baarden, bolhoedjes en bontmutsen. Vrouwen met bedekte zwarte kleding liepen achter kinderwagens. Al deze mensen met hun donkere kleding maakte me nieuwsgierig. In Minjan vertelt Margot over de indrukwekkende vriendschappen die zij met enkele leden van de orthodox-Joodse gemeenschap in Antwerpen opgebouwd heeft, zoals fotograaf Dan Zollmann, de strenggelovige Esther en restauranteigenaar Mosje Hoffman. Tijdens een lezing ontmoet Margo Esther, een oudere dame. De vrouwen blijven via de mail en WhatsApp contact houden met elkaar, ook spreken zo af en toe (in het geheim) met elkaar af. De gesprekken met Esther verlopen soms wat stroef, maar ze geven Margot een verhelderend beeld van de gesloten gemeenschap. In hun gesprekken komt vanalles aan bod zoals regels, tradities, gebruiken, feestdagen, (spijs)wetten en het drukke gezinsleven (Esther heeft maar liefst 40 kleinkinderen). Samen met Dan Zollmann organiseert Margot een expositie in Kazerne Dossin (het voormalige doorgangskamp). Fotograaf Dan Zollmann portretteert al jarenlang, op indrukwekkende wijze, het dagelijks leven van de Joodse gemeenschap in Antwerpen. De vijftig foto’s van Zollmann zijn op de expositie voorzien van citaten uit Margots boek Mazzeltof. In het boek maakt niet zozeer de beschrijving van tentoonstelling indruk op me, maar meer het gedrag van Dan. De fotograaf, die autistisch is, wordt door Margot prachtig geportretteerd! Ik verwacht dat ik, bij het zien van twee euromuntstukken, nog lange tijd aan Dan zal terugdenken. Margot eet graag een hapje bij de Hoffy’s. Door de jaren heen heeft ze een goede band opgebouwd met een van de eigenaars Mosje. Daarom is Mosje ook aanwezig bij de officiële opening van de tentoonstelling door koningin Mathilde en verzorgt hij de catering. Al chassidische man mag Mosje geen handen schudden van een vrouw die niet tot zijn naast familie behoort. De koningsgezinde Mosje staat deze dag voor een groot dilemma. Ik voelde al een door journalisten opgeklopt rel aankomen maar Mosje weet het respectvol op te lossen. Voordat de Koningin hem haar hand toe rijkt, drukt Mosje zijn hoed tegen zijn hart en maakt hij een lichte buiging. Omdat Mosje mij erg fascineerde heb ik tijdens het lezen van dit boek het kookboek van de Hoffy’s gekocht. Ook in Antwerpen breekt het gevreesde vleermuizenvirus uit Wuhan uit en worden er strenge maatregelen genomen. Omdat synagogen gesloten zijn, wordt er een creatieve oplossingen gevonden om de benodigde tien mannen voor een gebedsdienst bij elkaar te krijgen (de Minjan). Op balkons en platte daken worden openluchtminjans gevormd. Dit leidt soms tot gebedsoverlast bij hun Belgische buren. Het boek vond ik heel verhelderend. De schrijfster schiep een duidelijk beeld van het leven in de Antwerpse Joodse gemeenschap. Ik vond het mooi om te lezen hoe Margot het vertrouwen won van Esther en Dan en dat Esther en Mosje zo open en eerlijk naar haar waren. Hoe bescheiden ook zochten ze alle drie toenadering in de wereld buiten hun gemeenschap. De creatieve manier waarop Mosje de Koningin verwelkomde bewonder ik. Zo respectvol! Wanneer ik in januari opnieuw een bezoek aan Antwerpen breng, zal ik de buurt met andere ogen bekijken. Bedankt Margot! Meer: https://www.hebban.nl/spot/boeken-met-een-ster/nieuws/minjan-margot-vanderstraeten

Je hebt boeken waarbij je het gevoel krijgt dat je samen op stap bent met het hoofdpersonage. Zo wandel je in Minjan samen met Margot Vanderstraeten door de straten van Antwerpen, je neemt de rituelen rond de sjabbes tegelijk met haar waar, je verwatert bij de heerlijke koosjere gerechten die ze in haar boek beschrijft. Het is niet veel auteurs gegeven om zo levensecht en authentiek te schrijven. Vanderstraeten doet daar bovendien nog een schepje bovenop: bij haar heb je het gevoel dat je met een levenswijze vriendin op stap bent, een innemende persoon die met een gezonde portie nieuwsgierigheid en zelfreflectie de ontmoetingen met de joodse gemeenschap uit haar stad opzoekt en er zichzelf en anderen mee verrijkt. Na het succes van haar boek Mazzel tov, waarin ze op een meeslepende manier vertelt over haar ervaringen als huiswerkhulp bij een joods-orthodox gezin, krijgt Vanderstraeten veel reacties, zowel van binnen als buiten de joodse gemeenschap. Het boek zorgt voor nieuwe ontmoetingen en kansen: met sommige mensen bouwt ze een diepere band op, bij anderen blijft het contact beperkt tot een enkel gesprek. Uiteindelijk kiest Vanderstraeten ervoor om een nieuw boek te schrijven, Minjan, een boek waarin ze dieper ingaat op die ontmoetingen. Minjan bestaat uit drie delen. Het eerste deel is opgebouwd rond de vernissage van de tentoonstelling Buren 2018, een samenwerking tussen Vanderstraeten en Dan Zollman, de joodse fotograaf achter de cover van Mazzel tov én Minjan. De vernissage is een feestelijk moment en de catering wordt verzorgd door Hoffy’s, het bekende joodse restaurant in Antwerpen. Op deze pagina’s spreekt vooral puurheid, bewondering, maar ook verwondering van Vanderstraetens kant omdat ze merkt dat ze al zoveel weet maar tegelijk nog zo weinig weet over de joodse gemeenschap uit haar stad. Het tweede deel concentreert zich op een lezing die Vanderstraeten geeft en de specifieke ontmoeting die daaruit voortvloeit. Esther, een enigmatische figuur, wandelt het leven van Vanderstraeten in en uit, spelt haar geregeld de les, maar komt daarna weer poeslief over. Ergens kan je niet anders dan sympathie voelen voor deze vrouw die haar hele leven gewijd heeft aan het naleven van de joodse wetten, hoewel, het moet worden gezegd, ze soms bijzonder bot overkomt. Het derde deel van het boek ligt nog heel vers in het geheugen en gaat over de lockdown, iets wat door iedereen en dus ook door de joodse gemeenschap als dramatisch werd ervaren. Bepaalde regels van de lockdown druisten in tegen wat de joodse gemeenschap zo eigen maakt. Zo moeten bepaalde gebeden bijvoorbeeld in een groep van minimum 10 personen (minjan) worden gereciteerd, anders zijn ze niet geldig. Tijdens een lockdown was het verboden om met zoveel mensen samen te komen, dus werd er naar alternatieven gezocht die door de buitenwereld niet altijd geapprecieerd werden. Ook was er het probleem van het afstandsonderwijs: bij de chassidische joden is het niet gebruikelijk om thuis over een computer te beschikken, waardoor digitaal onderwijs bij deze groep leerlingen niet mogelijk was. Het laatste deel van het boek komt ook extra persoonlijk over, aangezien Vanderstraeten erin beschrijft hoe haar man gediagnosticeerd werd met kanker en een zware behandeling moest ondergaan. Vanderstraeten heeft een enorme vertelkracht en dat resulteert in een prachtig en prettig leesbaar boek. Op vrijwel elke pagina kun je als niet-joodse lezer iets nieuws leren over de joodse gemeenschap, in het bijzonder over de chassidische joden. Tegelijk krijg je niet het gevoel dat je een overdosis aan informatie krijgt of dat je een informatief boek aan het lezen bent. Vanderstraeten beschrijft op een naturelle en gezapige manier het leven zoals het is wanneer je als niet-joodse in contact staat met praktiserende joden, wat voor een verrijking dit biedt en ook tot welke misverstanden en eventuele conflicten dit kan leiden.

Margot Vanderstraeten heeft met haar boek Mazzel tov een gevoelige snaar weten te raken en leidde tot bijzondere ontmoetingen binnen de orthodox-Joodse gemeenschap. Ook werd het boek een internationale bestseller. In het eerste boek van Vanderstreaten leerde we kennis maken met chef-kok Mosje, van Hoffy's in Antwerpen, die iedereen maar al te graag uitgeweide uitleg geeft over Joods-culinaire tradities en het chassidische leven. Fotograaf Dan heeft een scherpe en humorvolle blik op het leven en is de enige fotograaf die het leven van binnenuit de gemeenschap mag vastleggen. En dan is er nog Esther die graag met de auteur praat, maar liever nog discussieert, over de ultraorthodoxe manier van opvoeding en scholing. In het boek Minjan gaat de schrijfster nog een stapje verder en gaat ze op een afwisselende manier, van dan weer ernstig naar dan weer luchtig en humorvol, gesprekken aan met de al bekende personen maar leert ze ook weer allemaal nieuwe mensen kennen. Wat vooral opvalt aan haar manier van schrijven is dat ze zo oprecht en respectvol is naar de Antwerpse Joodse gemeenschap, dan wel naar de verbinding van haar eigen niet-gelovigheid ten opzichte van diegene die wel geloven. Schiet ze af en toe dan toch de bocht uit dan is daar altijd Eshter die haar dat op een haarfijne manier weet duidelijk te maken. Dit verhaal is geschreven tijdens de lockdown en zo krijg je een goed inzicht in de moeite die het de Joodse gemeenschap hier en daar heeft gekost om toch aan haar geloofsbelijdenis te blijven voldoen. Wederom zijn ze heel inventief, al blijkt dat bij sommige ondernemingen ook wel weer sterk hun egoïstische kant naar boven te komen. Iets wat ze zelf niet onder stoelen of banken schuiven. Net zoals hun harde humor en eeuwige gezeur, zijn ze zich daar wel van terdege bewust. Toch ontkomt ook de auteur er niet aan dat ze in gesprekken met de mensen verhalen hoort over de afschuw van de holocaust, maar dat wordt allemaal terloops genoemd, ik zou bijna zeggen op zijn Joods. Zoals bijvoorbeeld de volgende korte zin die een mega impact op de lezer heeft: ''In onze middens maken we nu pas onze eerste generatie bejaarden mee...Onze vorige generatie, welja, ik hoef je niet uit te leggen hoe en waar die aan hun einde zijn gekomen...'' Maar weinig keren kom je zo een parel van een boek tegen wat naar mijn inziens veel te weinig publiciteit krijgt. Wat zoveel heeft te vertellen op zo een luchtige en prettige manier. Wat je weer even met beide benen op de grond zet, ongeacht je geloofsovertuiging. En voor vele Amsterdammers zal duidelijk worden waar hun spottende humor vandaan komt, of ze dat nu wel of niet leuk vinden.

Leuk verhaal dat inzicht geeft in een gesloten wereld. Iets minder sterk dan mazzeltov

Goed boek, goed geschreven, mooie inkijk.

Prachtig goede aanvulling op Mazzeltov ❤️