Ongeneeslijk religieus Hoe God verdween uit onze wereld/mijn leven en waarom steeds meer filosofen zeggen dat'ie terug is

Kun je tegenwoordig nog iets zeggen over God of geloof buiten de platgetreden paden om? Gerko Tempelman doet een poging in dit boek. Niet vanuit een orthodox christelijke benadering met een God van leerstelligheden, hemel en hel: dat is voor de schrijver én de samenleving een gepasseerd station. Ook geen klassieke vrijzinnigheid waarin God een construct is van de mens. Ook geen atheïsme trouwens: dat leunt eveneens op leerstelligheden. Maar wat dan wel? In goede postmoderne traditie begint hij bij zijn eigen ervaring, en legt hij die langs de samenleving (of andersom). Zelf is Gerko vertrokken uit de orthodox-christelijke wereld. Terug kan niet. Maar hij voelt zich steeds religieus. Hij vergelijkt dit treffend met een jetlag van de ziel: je bent geland in een andere wereld, maar je ziel is nog in de lucht. Die tweedeling is best problematisch, en Gerko gaat problemen dan ook niet uit de weg. Klassieke theodicees, Auschwitz en persoonlijke uitdagingen lopen door elkaar in het boek. Zoals wel vaker bij postmodernistische denkers irriteert het boek soms ook, omdat je het gevoel krijgt dat er om de zaak heen gedraaid wordt, of je je afvraagt: kunnen gelovigen hier in het dagelijks leven hier iets mee of is het puur een abstracte filosofie? Toch inspireert het boek. De persoonlijke anekdotes van Gerko dienen als een soort ankerpunten in het alledaagse leven. Uiteindelijk komt bovendien alsnog de klassiek-christelijke ‘sprong’ voorbij die iedereen te maken heeft: je kunt geloof niet van tevoren snappen, maar moet er eerst mee beginnen. Zo inspireert een toch vrij zwaar theoretisch boek, waarin Gerko vrij taaie stof overigens knap toegankelijk weet te maken, alsnog om aan de slag te gaan.

Dit is het eerste boek dat ik heb gelezen dat thema's als 'the event' en 'the gift' begrijpelijk uitlegt en in de werkelijkheid trekt. God, geloven en post-moderne filosofie. Deze thema's zijn vaak zo theoretisch en hoog in de lucht, dat het nergens meer over lijkt te gaan (persoonlijke frustratie). Gerko slaagt er met alledaagse voorbeelden en eerlijke reflectie in die thema's handen en voeten te geven. Het boek leest makkelijk weg (zeker als je bekend bent met de thema's), is toegankelijk voor iedereen en prikkelt op een manier die flink wat stof zal doen opwaaien aan beide kanten van deze gepolariseerde onderwerpen. Zeker een aanrader, juist als je (denkt dat je) wel of (denkt dat je) niet gelooft.

Het boek leest alsof je luistert naar Gerko tijdens één van zijn colleges. Vanuit een zeer persoonlijke benadering en met toepassing van actuele filosofische visies pelt hij religie af en geeft een verrassende kijk op dat wat er over blijft. Gerko reflecteert op zijn eigen zoektocht naar de rol van religie in onze post-moderne tijd en beschrijft erg mooi de strijd die hij hierbij met zichzelf voert. Verfrissend om te lezen en herkenbaar. Bij sommige passages moet je even doorzetten om tot de kern van zijn stelling te komen. Een boek over de absolute toekomst, deconstructionisme en over of je kan kiezen wat je wilt geloven. Het schuurt soms en zet vooral aan tot denken.

Ik lees aardig wat filosofie, maar ik ben nog niet veel boeken tegengekomen met korte zinnen, waarvan de rode lijn in een elevatorpitch kan worden uitgelegd. Dit boek heeft bovendien een behoorlijk abstract onderwerp: de manier waarop er in postmoderne filosofie met religie wordt omgesprongen. Het verhaal wordt echter nergens wollig, omdat Gerko ervoor gekozen heeft om te vertellen aan de hand van zijn persoonlijke ontwikkeling. Het is duidelijk te merken dat hier een docent filosofie aan het woord is: iemand die je wil uitdagen met hem mee te denken.

hier mijn recensie boek Ongeneeslijk religieus. Wie Gerko Tempelman ziet optreden, geniet van zijn humor en achtergrond. Datzelfde geldt voor wie nu zijn boek leest: persoonlijk over zijn twijfel, vol humor, in dialoog met veel filosofen/theologen die er toe doen momenteel. Hoog aktueel is zijn stelling dat wij ook zonder dat er direct een betekenis klaar ligt, toch steun en troost kunnen vinden in een religieus vermoeden. Maar al het kwaad en rampen in onze wereld dan? Die gebruikelijke vraag gaat de schrijver niet uit de weg, integendeel. Als voorbeeld analyseert hij het boek Job, symbool van de man die rampen en tegenslagen over zich heen krijgt, terwijl hij toch voorbeeldig leeft. Anders dan zijn vrienden bestormt Job de hemel niet met vragen, maar behoudt wel zijn diepe eerbied voor de werkelijkheid waarin wij allen leven. En dat is een reële troost voor ieder in deze barre tijden. Verfrissend en nieuw gedacht. Aanbevolen.

Het lezen van dit boek is voor mij een eerlijke en persoonlijke, maar tegelijk theologische en filosofische doordenking geweest die me een stap verder heeft geholpen bij mijn vragen over de plaats van het/mijn christelijk geloof in de context van deze tijd en deze cultuur. Ondanks dat is Ongeneeslijk Religieus erg toegankelijk geschreven. Dat is geen overbodige luxe, want de schrijver snijdt grote vragen en omstreden materie aan, zoals het kwaad, de dood van God en de historiciteit van de Bijbel. Hij spaart zichzelf daarbij niet (door de ik-vorm lijkt het soms een beetje of je een dagboek leest) en bereikt zo originele, authentieke inzichten. Die inzichten komen als geroepen voor een lezer als ik: gemigreerd van polder, ongeschoold en conservatief naar stad, hoogopgeleid en progressief; maar vast ook voor anderen die het christelijk geloof belangrijk genoeg vinden om het niet zomaar opzij te schuiven, en die desalniettemin weleens verbijsterd zijn door alle tegenstellingen en spanningen die er onlosmakelijk mee gepaard gaan. Maar ook voor niet-christenen die de potentiële charme, kracht en waarde van het geloof erkennen, en eens een leerzaam kijkje in de keuken willen nemen. En eigenlijk voor iedereen die durft te geloven en/of durft na te denken. Voor mensen die verder willen lezen, heeft de auteur trouwens nog vele suggesties toegevoegd in de voetnoten.