Salomon

Salomon is een dystopische speculatieve roman over Nederland kort na de Toeslagenaffaire. Het verhaal draait om een medewerker van Salomon, een overheidsorgaan dat de jeugdzorg controleert en waar nodig ouders bestraft wanneer ze hun opvoedkundige taken niet goed uitvoeren. Klinkt niet slecht, toch? Want wie vindt het welzijn van kinderen nou niet belangrijk, misschien wel een van de bouwstenen van een ideale samenleving? Dit is in ieder geval hoe de hoofdpersoon erover denkt. Ze wordt niet bij naam genoemd. Ze is medewerker van Salomon, moeder van Juno, ex-vrouw van Jason. Allemaal omschrijvingen van buitenaf die haar definiëren, wie zij in wezen is blijft anoniem. Wanneer het boek begint vallen we midden in een scene uit het dagelijks leven van de hoofdpersoon. Haar jonge dochter komt terug van de omgangsregeling die ze met haar ex-man heeft. Zirkzee beschrijft bloemrijk en in detail de omgeving; de temperatuur van het appartement, de kleuren van het avondeten. Details die een wereld tot leven brengen. Het taalgebruik is zeer toegankelijk en ik zat dan ook vrijwel direct in het verhaal. De rijke omschrijving van de situaties maakt dat je steeds door wil lezen, alsof je iedere keer denkt ‘nog één hapje’. Ondanks de ogenschijnlijk idyllische situatie bekroop mij al vrij snel het gevoel dat niet alles was wat het leek; het avondeten bestaat uit ‘labkip’ en ‘vitarijst’ en zodra Juno thuiskomt wil ze direct in haar bubbel, een soort multimedia-apparaat waarin je de wereld buitensluit. De eerste helft van het boek kabbelt een beetje zo voort, waarbij je onder het oppervlak een constante dreiging voelt. De hoofdpersoon heeft te maken met zware casussen op haar werk, haar privésituatie wordt steeds grimmiger wanneer haar ouders en vriendin problemen hebben en ze krijgt zelf intrusieve gedachten over dat ze haar ex-man iets wil aandoen, gedachten die ze in een verborgen notitieboekje van zich af schrijft (schrijven op zich is al iets wat amper meer voorkomt!). Maar naar de buitenwereld is alles goed. Ze doet goed werk, zorgt goed voor haar dochter, is een keurig radertje in de machine van de maatschappij. Toch? Ongeveer op de helft van het boek verandert alles. De radertjes beginnen langzaam vast te lopen en we zijn er getuige van hoe de hoofdpersoon afglijdt in de maalstroom van het systeem, datzelfde systeem dat zij jarenlang zo trots heeft gepropageerd. In plaats van vaandeldrager wordt ze slachtoffer. Ik ga hier omwille van spoilers niet dieper op in, maar ik vind het razendknap hoe Jacqueline Zirkzee beschrijft hoe, op het moment dat mensen buiten het systeem durven te stappen, dit bestraft wordt. Heb ik dan helemaal geen aanmerkingen op dit boek? Misschien een paar kleine. Ik vind de hoofdrolspeelster niet heel sympathiek. En sommige namen van de personages vind ik een beetje vreemd of gekunsteld. Maar dit is niet zo storend dat het mijn positieve indruk van het boek verandert. Dit boek opereert op verschillende lagen en laat de lezer achter met veel gewetensvragen: moeten wetten en regels voor iedereen gelden? Is de anonimiteit van de hoofdpersoon een bewuste keuze om aan te geven dat iedereen anoniem is voor het systeem? In hoeverre moeten we accepteren dat we mensen zijn en fouten maken, die verregaande gevolgen kunnen hebben? Maken de burgers het systeem, of maakt het systeem ons? Wie bepaalt wat een ideale samenleving is en willen wij wel een ideale samenleving? En hebben wij de wijsheid om een Salomonsoordeel te vellen wanneer de situatie daar om vraagt? Vragen die ook in onze tijd en maatschappij relevant zijn. We willen gelijkwaardigheid, maar anonimiteit en bureaucratie liggen op de loer. Dit boek nodigt ons uit tot maatschappijkritisch denken. Ook de mooie cover zet ons aan het denken: zitten wij in het systeem, of zit het systeem in ons? Salomon geeft ons stof tot nadenken over in hoeverre het systeem en de neiging naar orde en uniformiteit tegen elke prijs, er bij ons ingeslopen is.

In SALOMON schetst Jacqueline Zirkzee een wereld waarin vrijheid plaatsmaakt voor een ijzeren greep van de overheid. Juno’s moeder werkt bij SALOMON, een organisatie die alles rondom Jeugdzorg bewaakt. In deze toekomst mogen gezinnen slechts één kind hebben, en falen op school leidt tot streng toezicht op de ouders. Aanvankelijk ziet Juno’s moeder dit als noodzakelijk, maar wanneer ze zelf haar baan kwijtraakt en haar ouderlijke rol moet afstaan, verandert dat. Zal ze zich neerleggen bij het systeem waar ze deel van uitmaakt? Hier wordt het verhaal echt spannend. De verrassende uitkomst ga ik hier niet verklappen voor wie het boek gaat lezen. SALOMON schildert subtiel een beklemmende toekomst met kleine, vervreemdende details – vakanties worden in replicaparken gevierd en voeding is aan regels gebonden. Wat ooit als bescherming begon, voelt nu als een gevangenis waarin alle menselijkheid verdwenen lijkt. SALOMON is een intrigerend verhaal dat ongemakkelijke vragen oproept over vrijheid, macht en controle, en ons doet stilstaan bij de grenzen van overheidsbemoeienis in een steeds complexere maatschappij.

In mijn recensie van Salomon van Jacqueline Zirkzee deel ik mijn ervaring met dit aangrijpende en dystopische verhaal, dat is geïnspireerd door de toeslagenaffaire. Ik raakte geïnteresseerd toen de leesclub van Inge het boek voorstelde, vooral omdat het thema me aan het hart gaat. De cover is aantrekkelijk, en de schrijfstijl van Zirkzee weet je mee te slepen, al had ik in het begin moeite om in het verhaal te komen. Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van de moeder van Juno, die bij SALOMON werkt, een organisatie die beslissingen neemt over gezinnen in de jeugdzorg. De heftigheid van de thema’s is goed uitgewerkt en laat zien hoe absurde regels en controle leiden tot grote gevolgen. Dit is wat me aantrekt in dystopische verhalen: ze bieden een reflectie op onze huidige maatschappij en wat er kan gebeuren als we niet oppassen. Het boek confronteert je met de realiteit van onderdrukte psychische problemen en de impact op kinderen en gezinnen. Ik vond het verhaal zowel aangrijpend als verontrustend, en bepaalde personages, zoals Sybil, spraken me enorm aan. Echter, ik kon me niet verbinden met de moeder. Ondanks dat ik haar situatie herken, voelde ik weinig empathie voor haar. Dit maakte het moeilijker om helemaal in het verhaal te duiken. Toch is Salomon een waardevol en belangrijk boek met een sterke opbouw en een hoopvolle afronding. Het nodigt uit tot reflectie en gesprekken over de manier waarop we met problemen in de thuissituatie omgaan. Mijn beoordeling is 3,5 sterren. ~ Live Your Life Reading #samenlezenwe #samenlezenwejacquelinezirkzee