Waar we over praten als we over verkrachting praten

Dit is niet het boek die ik normaal zelf zou oppakken in de boekhandel. Maar wat ben ik blij dat ik dit boek mocht lezen en recenseren voor De club van echte lezers. Toen ik het boek toegestuurd kreeg verwachtte ik een essay zoals ik er al eerder las. Deze gingen niet over het onderwerp verkrachting, maar qua schrijfstijl dacht ik dat het heel gelijkend zou zijn. Goed mis had ik dat. Zoals Sohaila zelf in haar boek aangeeft lijkt het niet binnen één bepaald genre te passen. Door het boek binnen één genre te duwen zou tenietgedaan worden aan het verhaal die ze schreef. Sohaila Abdulali wist me te grijpen met haar boek. Als zeventienjarige werd ze zelf het ‘slachtoffer’ van een groepsverkrachting in Mumbai. De auteur laat in haar boek duidelijk zien dat het ‘slachtoffer’ worden van seksueel geweld, niet alles bepalend hoeft te zijn voor je verdere leven. Dit is een enorm pluspunt. ‘Ik wil weer wat licht binnenlaten,’ schrijft Abdulali op de achterflap. Hier is ze zeker in geslaagd. In veel verhalen die ze beschrijft zit er een positieve noot. Deze positieve noot maakt van haar boek niet alleen een beschrijving van de complexiteit van seksueel geweld, maar ook van de complexiteit in hoe hier mee omgegaan wordt. Ze beperkt zicht ook niet hoe de ‘slachtoffers’ hier mee omgaan maar betrekt de gehele samenleving hierin. ‘Slachtoffers’ schreef ik tussen aanhalingstekens omdat Sohaila er in het boek in slaagt om ‘slachtoffers’ niet als passief af te zetten, overlevers zoals ze het zelf noemt is veel beter passend binnen haar verhaal. Door ze overlevers te noemen heeft ze duidelijk aan dat je leven niet hoeft te stoppen nadat je te maken kreeg met seksueel geweld. Op die manier ontdoet ze ‘slachtoffers’ van hun passieve rol die ze vaak voordien toebedeeld werd. Abdulali heeft het in haar boek ook niet specifiek over één samenleving. Veel elementen die ze beschrijft zijn breed toepasbaar binnen verschillende culturen. Dit maakt van haar boek een boek die wereldwijd bruikbaar is en iedereen dan ook zou moeten lezen. Sohaila slaagt erin om de complexiteit van seksueel geweld heel duidelijk naar voor te laten komen. Het is niet zo zwart/wit als we vaak denken. Dat verkrachting steeds fout is laat Sohaila duidelijk naar voorkomen, maar alles wat erom heen hangt is veel complexer dan dat. Dit was geen boek die ik in één stuk kon lezen. Vaak was het nodig dat ik het boek even kon wegleggen om alles goed tot me door te laten dringen. Ondanks het zware, en nog vaak, taboe beladen onderwerp slaagt de auteur erin een duidelijke uiteenzetting te geven die begrijpbaar is voor iedere lezer. Of je nu zelf te maken krijgt of kreeg met seksueel geweld, werkt binnen settings met overlevers van seksueel geweld of er net nog heel weinig over weet. Dit is een boek die je blik op seksueel geweld verruimt en ervoor zorgt dat je een meer genuanceerde visie kan innemen dan het zwart/wit denken die er nog te vaak is. Dit boek zou iedereen dan ook moeten lezen, het kan onze blik op dit onderwerp verruimen én onze manier van omgaan met dit onderwerp alleen maar ten goede komen.

'Nou, jij leest een vrolijk boek zeg' was een van de reacties die ik kreeg tijdens het lezen van dit boek. Nee een vrolijk of leuk boek is dit niet, een belangrijk boek wel. 'Als tiener werd Sohalia Abdulali slachtoffer van een groepsverkrachting in Mumbai. Verontwaardigd over de oorverdovende stilte rondom seksueel geweld schreef ze een artikel voor een Indiaas vrouwenblad over haar ervaring. Dertig jaar later dook dit artikel ineens op in de sociale media en ging het wereldwijd viraal.' In dit boek gaat Sohalia Abdulali het gesprek met je aan. Ze deelt haar eigen verhaal, onderzoeken en verhalen van andere slachtoffers. Ze vertelt alles op zo'n manier dat je rustig je eigen mening kunt vormen. Niemand vindt het leuk om over verkrachting te praten, maar dat maakt het niet minder belangrijk. Abdulali heeft een open en eerlijk boek geschreven zonder veroordelend te zijn. Ze geeft je voldoende informatie om zelf een gesprek aan te gaan. Niet alleen over seksueel geweld, maar ook over de cultuur die daar omheen hangt en bijvoorbeeld over hoe seksuele voorlichting daar een rol in speelt. Een boek met een heftig onderwerp, maar de manier waarop Abdulali het geschreven heeft maakt het behapbaar. Een aanrader voor iedereen die graag wat verandering zou willen zien in hoe we praten over seksueel geweld en de overlevers daarvan.

Op 17-jarige leeftijd werd Sohaila Abdulali slachtoffer van een groepsverkrachting in Mumbai. Haar vriend werd eveneens belaagd, maar beiden hadden het geluk dat ze hebben overleefd. Abdulali verwerkte het trauma met aanhoudende steun van haar familie. Ze schreef een artikel over seksueel geweld voor een Indiaas vrouwenblad en het voorval werd “vergeten”. Dertig jaar na dato dook dat artikel weer op in de tijd van de me too-beweging. Het is aanleiding voor Abdulali te komen met een boek, waarin zij het sekuseel geweld als praatstuk opwerpt. “Ja betekent ja en nee betekent nee. Als het zo simpel was, zou dit boek op een post-it passen,” stelt Abdulali. Met voorbeelden geeft ze aan, dat we nog ver verwijderd zijn van een rechtvaardige discussie over verkrachting. Slachtoffers vragen erom door het dragen van uitdagende kleding, door met beschonken hoofd geen weerstand te bieden aan seks of te weten in welke wereld zij zich begeven als we praten over de filmindustrie. Daders komen met dit soort drogredenen weg, slachtoffers worden keer op keer weggezet als veroorzaker. Binnen sommige culturen valt (zelf)moord van het slachtoffer te prefereren boven verder leven na een verkrachting. En om onze eigen dochters te beschermen tegen verkrachting, kiezen we er vaak voor hen op het hart te drukken zich vooral niet onbetamelijk te gedragen, of geven we ze in het uiterste geval een cursus zelfverdediging. Maar wat doen we met (potentiёle) daders? Krijgen zij ergens een cursus “nee is nee”? Zelfs moord kan in sommige situaties (bijvoorbeeld zelfverdediging) te rechtvaardigen zijn, verkrachting is dat in geen enkel geval, aldus Abduli. Helaas is er nog een lange weg te gaan om te komen tot gesprekken over seksueel misbruik. Het boek van Abdulali zet een messcherp statement neer over de wijze waarop daders wegkomen en slachtoffers wegduiken. Het is tijd voor een zinnig gesprek over dit thema. Het boek van Sohaila Abdulali kan daar een uitstekend beginpunt bij zijn.

Waar we over praten als we over verkrachting praten. Sohalia Abduali Het boek van Sohalia Abduali krijgt veel aandacht in de pers. NRC van zaterdag & zondag 23 juni j.l. besteed er uitgebreid aandacht aan met een artikel ‘De verkrachter is een gewone man’. In 29 hoofdstukken beschrijft Sohalia Abduali verschillende verkrachtingen. Ze probeert antwoord te geven op vragen zoals: Wat is verkrachting ? Wie verkrachten ? En waarom ? Hierbij komt vaak het smalle grensgebied tussen begeerte en verkrachting voorbij. Dit maakt het boek interessant en uitdagend en zet aan tot nadenken. Het levert ook een bijdrage aan de bewustwording van het bestaan van grenzen. Het is vaak grens overschrijdend gedrag. Vooral de slachtoffers komen aan het woord. De verkrachters minder, die schamen zich voor hun gedrag en proberen voor de rechter excuses aan te voeren. Soms zijn uitspraken van de rechter in het nadeel van het slachtoffer. Al met al een interessant boek om over het thema te lezen en na te denken.

Toen ik bericht kreeg van De club van echte lezers dat ik dit boek mocht lezen en recenseren, was ik erg enthousiast. In deze tijd van #metoo waarin vrouwen én mannen eindelijk hun traumatische ervaringen kunnen delen, zoeken we allemaal naar een morele kompas. Zou dit boek HET boek zijn waarmee ouders hun kinderen en dan met name hun zoons zouden uitleggen wat de grenzen zijn van het toelaatbare? Zou dit boek op alle scholen als lesmateriaal gebruikt worden tijdens o.a. biologie, maatschappijleer en ethiek? Zou dit boek op alle HR-afdelingen de standaard zijn tegen ongewenste intimiteiten en seksuele intimidatie? Het moge duidelijk zijn dat de verwachtingen van dit boek hooggespannen waren waarin de auteur verteld over haar ervaringen met verkrachting in het India waar de dood te prefereren valt boven oneer. Het India waarin de slachtoffers tot op de dag van vandaag de schuld krijgen van hun eigen verkrachting en worden beticht van het verleiden van die arme jongens. Het India waar verkrachting het middel is van willekeurige mannen die onnette meisjes een lesje willen leren voor hun eigen bestwil. Gezien het onderwerp leek een doos tissues binnen handbereik niet een overbodige luxe. Echter qua emotionaliteit kon het boek net zo goed over microkrediet gaan. Abdulali vertelt nogal klinisch over haar verkrachting als een kleine voetnoot in haar levensgeschiedenis. Zij heeft inmiddels ruim dertig jaar de tijd gehad om deze gebeurtenis te verwerken. Wat heel sterk is van Abdulali is dat zij haar eigen ervaringen gebruikt om andere slachtoffers te helpen hun verkrachting te boven te komen en sterker uit de strijd te komen. Hoe verder je in het boek komt, hoe duidelijker het wordt waarom Abdulali het verhaal schrijft alsof het een essay is. Ze heeft haar bachelorsscriptie geschreven over verkrachting in India en haar masterscriptie over de berichtgeving over verkrachting in de media. Maar de belangrijkste reden is dat zij geen eeuwige slachtoffer van haar verkrachters wilde zijn. In het boek worden bekende verhalen aangehaald die destijds en ook nu nog de wereld schokten. Nog geen paar weken werden de verkrachters van een achtjarig moslimmeisje schuldig verklaard in India. De hindoemannen wilden paniek zaaien in de moslimgemeenschap van hun dorp en ze wegjagen. Hier werd verkrachting ingezet als politiek pressiemiddel. Het is onbegrijpelijk om te lezen hoe diverse regeringen en groeperingen verkrachting als een oorlogswapen inzetten. Nu wordt zelfs het hoogste ambt van de VS ingevuld door een man die openlijk verklaarde vrouwen bij de ‘pussy’ te grijpen. Volgens andere regeringsleiders vragen meisjes met een minirok om verkracht te worden! Wat mij vooral aangreep was hoe patriarchaals de wereldvisie op verkrachting is. De dader is (meestal) een man, zijn advocaat ook, net als de openbare aanklager en de rechter. Hoe vaak er toch wordt gedacht: ‘Jongens blijven jongens’. Alsof verkrachting een kinderspel is. Frappant is dat zelfs ‘nette, aardige’ mannen vaak niet weten wat verkrachting is. Volgens Abdulali ligt dat ook aan de definitie van verkrachting. Wat is verkrachting eigenlijk? Het is seks zonder instemming. Maar wat is instemming? Zelfs in Nederland is dat begrip onduidelijk. Vandaar dat minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid dit in de wet wil opnemen. Het boek is erg interessant om te lezen. Het is niet wat ik ervan had verwacht, maar ik zou dit boek zeker aanraden. Het kan een handige tool zijn om aan de hand van dit boek seksuele voorlichting te geven aan jongens en meisjes, maar ook zeker voor mannen en vrouwen. Respect voor Sohaila Abdulali die dit gesprek over een zeer gevoelig onderwerp wil aangaan.

Naast de andere recensies van dit boek waarin ik me in de meeste gevallen uitstekend kan vinden, valt het me op dat ondanks dit belangrijke boek we het gevaar lopen om de preventieve werking van dit boek teniet te doen. Abdulali beschrijft heel treffend (pagina 155) dat "als we ons traditionele idee van mannelijk en vrouwelijk stapje voor stapje kunnen bijstellen [....] we aankomen bij de kern van onze aannames over macht, rekenschap en privilege. En vandaar is het een rechte lijn naar hoe we met elkaar omgaan en naar de voorwaarden waardoor verkrachting eindelijk een afwijking zou worden in plaats van dagelijkse praktijk." Deze treffend verwoorde passage wordt ieder voorjaar in de praktijk gebracht door de onderwijsprogramma's onder de noemer Lentekriebels. Deze programma's hebben tot doel grenzen te respecteren en aan te geven en de diversiteit van seksualiteit onder de aandacht te brengen. Het is schokkend te vernemen, dat het beoogde kabinet deze waardevolle onderwijsprogramma's wil schrappen. Mede door dit voornemen blijft de verkrachtingscultuur in stand. En dat is zeker gezien de anekdotes in het boek eufemistisch uitgedrukt heel erg triest te noemen!