Boek omdraaien
Auteur: Jan Brokken
  • Nederlands
  • Hardcover
  • 9789045043821
  • Druk: 1
  • februari 2021
  • 224 pagina's
Alle productspecificaties

Jan Brokken

Jan Brokken (1949) groeide op als domineeszoon in het dorp Rhoon, het decor van zijn romans De provincie en Mijn kleine waanzin. Hij studeerde politieke wetenschappen in Bordeaux, werkte voor dagblad Trouw en weekblad Haagse Post en behoorde tot de spraakmakendste journalisten van zijn generatie. Sinds 1986 schrijft hij alleen nog boeken. De vijfentwintig titels die Brokken inmiddels op zijn naam heeft staan, hebben nog niets aan kracht en zeggenschap ingeboet. Ook internationaal verwierf Jan Brokken faam met zijn reisverhalen De regenvogel, Jungle Rudy en Baltische zielen en met zijn romans De blinde passagiers, De droevige kampioen en In het huis van de dichter. Zijn werk is in elf talen vertaald. Op bol.com vind je alle boeken van Jan Brokken, waaronder het nieuwste boek van Jan Brokken.

Samenvatting

Jan Brokken gaat in ‘De tuinen van Buitenzorg’ op zoek naar de geschiedenis van zijn moeder, die in 1935 naar Nederlands-Indië verhuisde en in 1947 terugkeerde naar een verwoest Nederland.

‘De tuinen van Buitenzorg’ is Jan Brokkens nieuwste boek. Toen de 23-jarige Olga en de twee jaar oudere Han in 1935 naar Nederlands-Indië verhuisden, was het alsof de ene na de andere wereld voor hen openging, in een bijna duizelingwekkend tempo. De eerste maanden brachten ze door op Java, later woonden ze in Makassar, waar Han als theoloog onderzoek deed. Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog verwoestte de wereld waarin Olga en Han volledig waren opgegaan. In 1947 moesten ze terugkeren naar Nederland. Olga is de moeder van Jan Brokken vóór ze zijn moeder werd. Na het overlijden van zijn ouders overhandigde tante Nora hem de brieven en foto’s die haar zus Olga haar vanuit Buitenzorg en Makassar schreef. Teder, sensitief en tastend zoekt Brokken in die brieven naar de vrouw die gedurende haar leven altijd een onbekende voor hem was gebleven. Brokken verweeft Olga’s verhaal op ingenieuze wijze met beschouwingen over muziek, literatuur, cultuur en geschiedenis, zoals over componist Leopold Godowsky die in de ban raakte van de gamelan en de moeder van Hella S. Haasse, die de bekendste concertpianist van Indië was. ‘De tuinen van Buitenzorg’ is een juweel van een boek, van een schrijver op de toppen van zijn kunnen.

Lees de eerste pagina's

Productspecificaties

Inhoud

Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
Druk
1
Verschijningsdatum
februari 2021
Afmetingen
Afmeting: 21,9 x 14,5 x 2,5 cm
Aantal pagina's
224 pagina's
Aanbevolen leeftijd
12 - 100 jaar
Illustraties
Met illustraties

Betrokkenen

Auteur
Jan Brokken
Uitgever
Atlas Contact

EAN

EAN
9789045043821

Overige kenmerken

Gewicht
402 g
Studieboek
Nee
Verpakking breedte
145 mm
Verpakking hoogte
25 mm
Verpakking lengte
219 mm

Je vindt dit artikel in

Categorieën
Boek, ebook of luisterboek?
Boek
Periode
Tweede Wereldoorlog
Aanraders
Nieuw verschenen
4.2
van de 5
Aantal reviews: 25
1
0
2
12
10
  • Nergens zoveel geleden, nergens zoveel geleefd
    • zet je aan het denken
    • aangrijpend
    • knap geschreven
    • iets te veel detail over onbekende helden

    Olga en Han waren respectievelijk 23 en 25 jaar toen ze in 1935 naar Nederlands-Indië vertrokken. Daar in de tuinen van Buitenzorg is Olga op slag verliefd geraakt op de tropen. De twee oudere broers van Jan Brokken zijn in Nederlands-Indië geboren, maar de schrijver zelf werd in Nederland geboren en kende zijn moeder alleen als vrouw van de dominee in een oer-Hollands dorp. Als hij op een dag het indrukwekkende pianostuk ‘De tuinen van Buitenzorg’ hoort, een van de 14 stukken van ‘Java Suite’ van componist Leopold Godowsky, is hij in één keer terug in Bogor. Jan maakte twee keer een reis door Indonesië en bezocht natuurlijk ook de hortus botanicus.

    ‘Als je niet weet wie de persoon is die je moeder is geworden, weet je uiteindelijk weinig over jezelf’. Hij krijgt van zijn tante Noor - na de dood van zijn ouders - drie fotoboeken en de 39 brieven die zijn moeder haar zus vanuit Nederlands-Indië heeft geschreven want ‘jij bent nog altijd op zoek naar je moeder’. Deze geven een mooi tijdsbeeld.

    Brokken schrijft uitgebreid over de componisten Godowsky en Seelig. Beide zijn mij totaal onbekend, maar nadat ik op Spotify ‘Java suite’ had gevonden, ben ik ernaar blijven luisteren tijdens het lezen van dit boek. Een aanrader!

    ‘Verdwaal maar niet in ons verleden’, zegt zijn moeder. Het is dan ook een ingewikkeld verhaal daar op Celebes, met al die religies en stammen waar ik nog nooit van heb gehoord. Petta Barang, een krijger uit het verleden die juist geen jihadist is en invloed heeft op la Galiti, een soort Che Guevara die zich bekeert tot het christelijk geloof en een behoorlijke aanhang krijgt. Spelen daar religieuze of andere overwegingen? Dat is Hans werk: het onderzoeken van de bekeringsbeweging op Saleier. Soms staat het wel wat ver van mij af.

    Zo gaat het over taalgeleerden als Nicolaas Adriani, die de taal moest leren met als doel een Bijbelvertaling en een woordenboek te maken. Het komt uiteindelijk natuurlijk weer neer op die beschavingsmissie die wij als koloniale grootmacht hadden te vervullen. Nicolaas kreeg daar steeds meer moeite mee toen hij de mensen beter leerde kennen. Want wie was er nu eigenlijk primitief?

    ‘Alles is zoveel ingewikkelder dan je denkt, en zoveel wreder ook’, schrijft Olga.

    Het meest boeiend vond ik het verhaal van Olga. Zo jong als ze was om dit grote avontuur aan te gaan, hoe zij meerdere supermoeilijke lokale talen leerde beheersen en zo haar man Han hielp en zelfs een sleutelrol speelde. Daarbij waren professor Cense en doctor Matthes van belang, bij wie zij vele lessen volgde. Over hen beiden wordt ook uitgebreid geschreven. En iedere keer vertrok Han weer voor een paar weken naar Saleier en vaak moest hij Olga achterlaten, want op Saleier mochten ze niet wonen. ‘Leven in Indië = afscheid nemen’, schrijft Olga een beetje chagrijnig aan haar zus.

    Zelfs na de oorlog bleven ze hun toekomst op Celebes zien ondanks de ellende van Olga en haar beide zoons in het jappenkamp, het afzien van Han in een krijgsgevangenkamp en de agressie van de lokale bevolking die Olga na de oorlog ervaarde.

    ‘Nergens zoveel geleden, nergens zo intens geleefd’, heeft Olga haar zoon een keer gezegd, met de nadruk op de laatste woorden.

    Met de muziek van Godowsky in mijn oren heb ik genoten van dit boek. Veel te snel was het uit. Het leven van Jans ouders op Celebes, de brieven die zijn moeder schreef, de latere reizen van Jan naar Indonesië en zijn overpeinzingen: het is een mooi geheel van 28 korte hoofdstukken dat prettig leest. Soms iets te veel details over al die vroegere helden van Celebes (componisten, taalgeleerden, rebellenleiders), maar dat is Brokken vergeven.

  • Brieven van een moeder
    • persoonlijk en historisch
    • geschreven met betrokken distantie
    • Leerzaam
    • het individueel religieuze blijft wat onduidelijk

    De boeken van Jan Brokken nodigen vaak uit tot verder lezen. Dat is een niet geringe verdienste. Reeds een aantal malen heb ik titels geleend of aangeschaft na het lezen van een van zijn boeken. Bijvoorbeeld over Rhoon, na het lezen van De Vergelding of over Jan Zwartendijk en de jodenvervolging in Litouwen na De Rechtvaardigen. De tuinen van Buitenzorg heeft eenzelfde effect. Alleen is dit laatste boek nog persoonlijker dan eerdere boeken van Brokken. Het gaat over zijn moeder, zijn vader, zijn broers en wat die in Nederlands Indië meemaakten voordat de schrijver zelf in 1946 geboren werd. De ouders van Jan Brokken, namelijk, vertrokken als pas getrouwd stel medio jaren dertig naar Indië. Zijn vader, in het boek Han genoemd, had een kerkelijke opdracht ontvangen. Die opdracht behelsde het uitzoeken of een inlandse mohammedaanse leider die zich tot het christendom bekeerd had wel oprecht een bekeerling was of dat hij andere motieven had. Een stukje protestantse missiegeschiedenis op Saleier, een eiland gelegen ten zuiden van
    Celebes, gaat hier voor je open.

    Brokken volgt de belevenissen van zijn ouders aan de hand van de brieven die zijn moeder, in het boek Olga genoemd, aan haar zus – ‘tante Noor’ - schreef en hij vult dat aan met impressies die hij opdeed tijdens een reis naar Indonesië, die hijzelf veel later (in 1991) maakte. Het mooie van zijn boek is dat hij deze lezer aan de hand van die brieven van zijn moeder laat kennismaken met tal van personen, kwesties en gebeurtenissen in en rond de tijd van het verblijf van zijn ouders in Nederlands Indië. Olga komt in contact met een taalgeleerde, Anton Cense, die in de jaren dertig onderzoek deed naar lokale talen als het Makassaars en het Boeginees. Olga assisteert Cense bij diens werk en leert deze moeilijke talen met hun heel eigen schrift beheersen en nauwkeurig kopiëren.

    Ook krijgen we een stukje muziekgeschiedenis voorgeschoteld naar aanleiding van componist Leopold Godowsky, een relatief onbekend componist, maar componist van de Java Suite, een muziekstuk waarin de componist zijn liefde voor Gamelanmuziek heeft uitgedrukt.

    Als de Japanse bezetting begint komt er een einde aan het toch min of meer paradijselijke leven van Olga, Han en hun beide zoontjes. Schokkend is de passage in het boek waarin Olga en haar jongens in vrachtwagen worden afgevoerd naar een concentratiekamp. De wagen wordt door vrouwen die langs de kant staan bekogeld met stenen. Olga is verbijsterd, dit waren vrouwen die zij kende en met wie ze samengeleefd had. Ze werden door niets en niemand gedwongen die stenen te gooien. Waarom deden ze dat? Het is de haar de rest van haar leven blijven dwarszitten.

    Brokken weet in het gehele boek een obligate Tempo Doeloe-sfeer knap te vermijden en toch duidelijk te schetsen hoe zijn ouders na 1941 uit hun paradijs verdreven werden (ik moet denken aan een titel van A. Alberts: In en uit het paradijs getild), eerst door de Jappen en niet lang daarna door de dekolonisatie. Terug in Nederland bleek het erg moeilijk de draad van een gelukkig huwelijks- en gezinsleven weer op te pakken. Uit het boek, uit interviews met Brokken en uit necrologieën van een van zijn broers blijkt dat zijn vader, zijn moeder en zijn broer sterk getraumatiseerd uit de oorlog in het Oosten waren teruggekeerd.

    De in het boek beschreven tuinen van Buitenzorg, de compositie van Godowski, de samenwerking van Olga met professor Cense en het onderzoek van Han naar de bekeringshistorie op Saleier zijn zo enthousiasmerend dat de lezer na het boek van Brokken kennis wil nemen van zijn aanbevelingen voor verdere lectuur in de Verantwoording achterin het boek. En al lezend wil hij luisteren naar de Java Suite – die hij kan vinden op YouTube.

  • Het verhaal dat leest als een documentaire

    Op de omslag een zwart-wit foto van de moeder van Jan Brokken te paard. De vrouw die hij eigenlijk nooit zo heeft meegemaakt. Zijn broers kenden zijn moeder uit Indonesië, hij niet. Hij kende zijn moeder eigenlijk alleen als de vrouw van de dominee in een oer Hollands dorp. Met het voormalige Nederlands-Indië wilde hij niets te maken hebben. Daar werd thuis niet over gesproken.

    Toch probeert Jan Brokken, nu, met het schrijven van dit boek de geschiedenis te reconstrueren en zo dichterbij zijn moeder te komen. Dertig jaar lang liep Brokken rond met de brieven die zijn moeder aan zijn tante schreef in de tijd dat de familie op Celebes, nu het Indonesische Sulawesi, woonden. De rest van het verhaal vult hij aan met impressies (die hij veel later) opdeed tijdens een reis naar Indonesië

    Het verhaal dat leest als een documentaire begint met een verslag over de toen 23-jarige Olga en de twee jaar oudere Han in 1935 die naar Nederlands-Indië verhuisden. De wereld ging voor hen open. De eerste maanden brachten ze door op Java, later woonden ze in Makassar, waar Han als theoloog onderzoek deed. Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog verwoestte die wereld. In 1947 moesten ze noodgedwongen terugkeren naar Nederland.

    ‘Als je niet weet wie de persoon is die je moeder is geworden, weet je uiteindelijk weinig over jezelf’.

    Zijn moeder bleek veel vrijgevochtener en idealistischer dan hij altijd dacht. Ze leerde in haar jonge jaren Makassaars en Boeginees en voerde interessante gesprekken met geleerden en probeerde via naailessen contact te leggen met de lokale vrouwen van de eilanden zelf.

    ‘Alles is zoveel ingewikkelder dan je denkt, en zoveel wreder ook’, schrijft Olga aan haar zus.

    Haar taallessen kreeg ze bij professor Cense en doctor Matthes, die beiden ook uitgebreid worden beschreven in het boek. Olga bleef steeds vaker achter als Han weer voor een paar weken naar Saleier moest. ‘Leven in Indië is afscheid nemen’, schreef Olga een keer een beetje narrig aan haar zus.

    Onder druk van financiële zorgen, de hitte en eenzaamheid hield de romantiek niet lang stand. En tot overmaat van ramp overleed Olga bijna in haar eerste kraambed. Dochtertje Nora stierf kort na de geboorte. Ze was niet bij machte om er over te praten. Toen niet en later niet. Het bestond niet, althans niet buiten de geheime spelonken van haar geheugen.

    Toen de oorlog kwam, werden Olga en haar twee zoontjes afgevoerd naar het kamp en Han naar een strafkamp. De passage waarin Olga en haar jongens door lokale vrouwen die langs de kant stonden werden bekogeld met stenen, is vreselijk. Het blijft (ook bij de lezer) een tijd hangen. Olga was verbijsterd, dit waren vrouwen die zij kende en met wie ze samengeleefd had. Het viel niet te ontkennen, die stenen waren óók voor haar. Het blijft haar de rest van haar leven dwarszitten.

    Maar Indonesië zat nog steeds in hun hart. Na alle ellende en agressie wilden ze nog niet weg, want ondanks alles, hadden ze nergens zo intens geleefd. De nadruk lag op die laatste woorden.

    Zoals altijd zijn de boeken van Jan Brokken sfeervol. De korte hoofdstukken lezen zo weg en beginnen en eindigen met een stemmige zwart -wit foto. Je merkt dat Brokken veel reist en onderlegd is. Zijn zoektocht loopt via vloeiende beschouwingen over muziek en literatuur, cultuur en geschiedenis dwars door de weelderige tuinen van Buitenzorg. Dat laatste heb ik net als vele andere lezers, gelijk even opgezocht, net als de componist Godowsky.

  • Vogels kijken nooit om als ze weg vliegen

    Aan de hand van brieven die zijn moeder schreef verteld Jan Brokken ons het verhaal over zijn ouders. In 1935 vertrekt de jonge Olga samen met haar man Han naar Indonesië. Han heeft theologie gestuurd en is gespecialiseerd in godsdienstgeschiedenis. Het is de bedoeling dat hij in Indië onderzoek gaat doen naar een islamitische bekeringsbeweging op Saleier. In haar brieven verteld Olga uitgebreid over hun leven in Nederlands Indië. Han reist veel voor zijn werk. Soms kan Olga mee, maar vaak blijft ze achter in 1 van de huizen waar ze in de loop van de jaren hebben gewoond. Ze houd zich bezig met badminton spelen, naailes geven aan een groep vrouwen, met het maken en luisteren naar muziek en het volgen van lessen in allerlei Inheemse talen. Op allerlei momenten in het verhaal neemt de schrijver ons bij de hand en neemt ons mee in de wereld van de muziek en literatuur. Componist Leopold Godowsky, voor mij een totaal onbekende componist, blijkt de componist te zijn van " de tuinen van Buitenzorg".  We leren veel over de geschiedenis van het land en vooral over de verschillende geloven van de bevolking en de vele talen die er gesproken worden. Het leven lacht Han en Olga toe, totdat hun eerste kindje, dochter Noortje, sterft tijdens de bevalling. Maandenlang is Olga niet in staat om brieven te schrijven. De familie in Nederland moet het doen met korte berichten van Han, vol met woede, onmacht en verdriet. In 1939 wordt hun zoon Boris geboren en eind 1940 hun tweede zoon Chiel. Het leven lacht Olga weer toe. Helaas is dit maar van korte duur. De tweede wereldoorlog heeft ook Indië bereikt. Han komt in een kamp terecht , en heeft jaren geen contact met z'n vrouw en zoons. Olga wordt samen met een grote groep vrouwen en kinderen naar een ander kamp gebracht. Een voor mij heel emotioneel moment in het boek is het moment waarop Olga beschrijft hoe de vrachtwagen waar ze in zitten bekogeld wordt met stenen. Stenen die gegooid worden door de plaatselijke bevolking. " Stenen en steentjes joelend geworpen. Ja dat geluid, dat intense plezier, herinnerde ze zich. Olga vond het erger dan de straffen en de vernederingen van de Jappen.........ze vroeg zich de rest van haar leven af wat ze fout had gedaan". Na de oorlog verblijven Han en Olga en de kinderen nog een korte tijd in Indië. Maar het leven is veranderd, alles is veranderd. Uiteindelijk keren ze terug naar Nederland. In 1949 wordt Jan geboren. Jan zal altijd het gevoel houden dat hij zijn moeder niet echt heeft gekend. De rest van het gezin heeft een gezamenlijk verleden waar hij geen deel van uitmaakt. De zoektocht naar zijn moeder heeft dit boek opgeleverd. Een prachtig verslag over een jonge vrouw die vol vertrouwen in de toekomst vertrekt naar het andere eind van de wereld. Het verteld ons wat oorlog met mensen doet en hoe prachtige dromen worden verstoord. Het verhaal heeft me enorm gegrepen. Alle informatie over talen, godsdiensten, muziek en literatuur vond ik er interessant, maar ook wel erg veel. Zoveel namen en informatie maakte dat ik de draad soms dreigde kwijt te raken. De tuinen van buitenzorg is wat mij betreft een echte aanrader!

  • Een klein juweeltje

    Geschreven bij De tuinen van Buitenzorg

    De tuinen van Buitenzorg vertelt het verhaal van de ouders van Jan Brokken, Olga en Han, die als zendeling naar Nederlands-Indië vertrokken in 1935. Maar het vertelt vooral het verhaal van Olga, de jonge vrouw die in Indië zich ontwikkelde tot een welbespraakte dame die zich verdiepte in cultuur, kunst, muziek en vooral de taal Maleis. Naast het Maleis leerde ze ook de plaatselijke dialecten aan, gaf ze naailes aan de vrouwen uit de kampongs en redde ze zich prima in haar eentje als haar man weer op missie was of voor andere bezigheden weken weg was.
    Olga schrijft brieven aan haar zus Nora in Nederland en die brieven krijgt Jan Brokken na de dood van zijn moeder van zijn tante. Door van die brieven lopen we aan de hand van de schrijver door het leven van Olga met al zijn verschillende kanten. De Olga in Indië is een andere vrouw/moeder dan Jan kent, want de komst van Jappen en het verblijf van Olga met haar 2 oudste zoons in het kamp verandert haar voorgoed, de pijnlijke herinneringen tekenen de rest van haar leven en niet alleen van haar maar ook van haar man Han en hun zoons. Jan is het kind wat later in Nederland wordt geboren en dus niet het gezamenlijke trauma deelt.
    Naast dit verhaal lezen we ook over de mooie muziekstukken van Leopold Godowsky, die geïnspireerd was door de gamelan, wordt er over geloof, het zendingswerk, cultuur maar ook de oorlogstijd gesproken.
    Het boek is een aanrader, een klein juweeltje wat je meeneemt en maakt dat je door wil lezen en meer wilt weten over bijvoorbeeld die Godowsky, die zo mooi de Java Suite heeft gecomponeerd.

  • super boek!

    Opgegroeid in een keurig domineesgezin in Nederland merkt een jongeman (de ik figuur uit de roman) dat zijn ouders en twee oudere broers een verleden hebben in Indonesië, waar hij geen deel van uit maakt omdat hij in Nederland is geboren. Thuis(heel Nederlands) wordt hierover gezwegen. Zijn tante Nora blijkt alle brieven van zijn moeder en alle foto’s uit die Indische tijd bewaard te hebben en zij doet hem het archief toekomen. Met dit archief in handen maakt hij een boeiende reis door Indonesië en probeert hij de vrouw te leren kennen die zijn moeder ooit was. Uit de tijd dat ze nog een jonge vrouw was en geen moeder of domineesvrouw of alleen maar het meisje dat naar de huishoudschool moest van haar vader maar dat wel pianolessen volgen mocht.
    Hij ontdekt een gedreven, creatief mens maar ook iemand met een verborgen verdriet.
    De ik-figuur vertelt op een realistische manier over het leven van de bevolking destijds gezien, door de ogen zijn moeder en telkens komen er details uit brieven indirect naar je toe. Dit verhoogt de leesbaarheid van het verhaal. Je bent samen de ik figuur onderweg. Je ontdekt de schoonheid en het mysterie van het landschap waarin deze vrouw bewoog ,leefde en leerde.

    Gedurende het verhaal geeft de auteur blijk van veel kennis die hij met de lezer deelt zonder een belerende toon aan te slaan. Anders dan Dan Brown, gaat Jan Brokken er niet vanuit dat iedereen altijd alles meteen weet. Nee: hij neemt de lezer bij de hand en legt uit, verklaart en nodigt uit om zelf nog meer te gaan ontdekken. Bovendien verwijst hij met enige regelmaat naar YouTube, wanneer het over het beluisteren van diverse muziekstukken gaat.
    Wat ik jammer vind ,is dat de uitgeverij ervan afgezien heeft om een kaart van Indonesië in het boek te plaatsen. Want niet iedereen kan zich de kaart van Indonesië voor de geest halen.

    Dit boek leent zich bij uitstek om gelezen te worden door leesgroepen en met een beetje begeleiding ook voor mensen die boeken “moeten” lezen voor hun Havo eindexamen.

  • de tuinen van Buitenzord
    • indrukwekkend
    • levendig beschreven
    • mooi weergegeven
    • veel namen

    Auteur Jan Brokken probeert door middel van de brieven die zijn moeder [Olga] vanuit Nederlands-Indië naar haar zus in Nederland gestuurd heeft. Een beeld te schetsen van het leven van zijn ouders waar hij nooit een deel van is geweest en niet veel van weet.

    het boek leest lekker snel weg en je zit snel in het verhaal. Het verteld levendig over het leven in Nederlands-Indië en de inheemse bevolking en schetst een mooi beeld van het landschap. Ook word er veel gesproken over klassieke muziek en de vormgeving ervan. Je leest bijvoorbeeld hoe meerdere componisten geïnspireerd raakten door de instrumenten van de inheemse bevolking. Het word op zo’n levendige manier beschreven dat je bijna zelf bij het verhaal in zit.

    Een minpunt voor mij was dat er heel veel namen werden gebruikt en dat je vaak dus niet precies meer wist wie wie was en waar waar was.

    Ik vond het een prachtig en indrukwekkend boek dat snel weg leest en een echte aanrader.
    ****

  • levendig en boeiend verhaal
    • personages
    • geschiedenis
    • mooi verhaal
    • heel uitgebreid over personages

    Ik mocht dit boek lezen en recenseren voor “de club van echte lezers”.
    Jan Brokken kent zijn ouders van na de oorlog, zijn broers hebben met zijn moeder in het kamp gezeten in Nederlands – Indie en delen samen met zijn vader een ander leven. Om die reden krijgt hij, na het overlijden van zijn moeder, een stapel brieven van zijn tante. Hij gaat hierover met zijn vader in gesprek en hij gaat ook op reis door Indonesië. Een muziekstuk bracht hem hier in gedachten weer naar toe en hij schreef dit boek erover.

    “Verdwaal maar niet in ons verleden” pas op, zal ze hebben bedoeld. Het brengt je in verwarring. Je kunt er de kluts van kwijtraken. Met als ondertoon: je bent al zo gevoelig.”

    Verwacht geen roman als je aan dit boek begint. Jan Brokken beschrijft namelijk elk personage en situatie die hij tegenkomt in het verleden van zijn ouders erg uitgebreid. Dat is heel fijn om het een en ander te kunnen plaatsen maar kan de lezer ook afleiden van de persoon waar het boek over gaat. Olga.

    De tuinen van… leest als een boeiend verhaal over de jonge Olga en Han die als pioniers met meerdere echtparen naar Nederlands-Indië vertrokken. Hoe verging het hen die probeerden te integreren en een bestaan ver van huis op te bouwen. Het mooie is dat hij ook beseft dat brieven tussen zussen ook een bepaalde intimiteit bevatten. Hij vat zelf samen dat zijn ouders een liefdevol stel zijn en daar lijkt hij gelijk in te hebben.
    Op een gegeven moment worden herinneringen vermengd met verhalen die zijn vader of broers wel vertelden over hun tijd daar. Dat brengt verschillende lagen aan in het verhaal en het geeft dan ook veel meer gevoelens en emoties weer.
    Vooral op het moment waarop het gezin gescheiden werd van elkaar, in kampen gestopt en gevangen gehouden door de Japanners. Zijn moeder schrijft daar weinig over om haar zus te sparen maar Jan Brokken kan dit aanvullen met de dingen die zijn vader en broers vertelden.

    Jan Brokken is levendig en enthousiast, zo was hij ook aan de tafel bij Omroep Max en dat merk je in elke zin die in het boek staat. Ik houd van zijn schrijfstijl, zijn openheid en zijn vermogen om een geschiedenis in een boek samen te vatten. Ik had alleen nóg meer Olga willen zien dan nu.
    Dit boek is een mooie roman voor mensen die houden van familiegeschiedenissen en het leven in Nederlands-Indië

  • Een geschiedenis in Indië

    Jan Brokken begon als journalist bij Trouw en debuteerde in 1984 als schrijver met de roman ‘De provincie’. Recenter werk omvat ‘De vergelding’ (2013) en ‘De Rechtvaardigen’ (2018).
    In tegenstelling tot zijn twee oudere broers werd Brokken in 1949 geboren in Leiden nadat zijn ouders in 1947 teruggekeerd waren uit Indié. Zijn ouders, Han en Olga, waren na hun huwelijk in 1935 naar Indië gegaan omdat zijn vader als theoloog onderzoek ging doen naar islamitische bewegingen op Celebes. Voordat ze zich daar vestigden, volgde zijn vader nog een extra opleiding in Batavia en Buitenzorg.

    Brokken kent Indië zoals het destijds was, echter niet en heeft ook de Tweede Wereldoorlog niet meegemaakt, hij heeft geen deel uitgemaakt van dit deel van het leven van zijn ouders en broers.
    ‘Tijdens mijn jeugd herinnerden twee verstokte gewoonten aan het Indische verleden van mijn ouders: de rijsttafel op zaterdagavond en het dagelijks middagslaapje, tidur siang in het Maleis, direct na de lunch. Nou ja, na de boterham met kaas en het glas melk.’

    Hij heeft zijn moeder over deze tijd weinig kunnen vragen. Aan de hand van brieven die zijn moeder destijds aan haar zus schreef probeert hij zijn moeder en de tijd waarin ze leefde in Indië alsnog tot leven te wekken. Dat lukt wonderwel mede door de vrijmoedige brieven van zijn moeder aan haar zus. Brokken krijgt deze na de dood van zijn ouders van haar. In de periode dat de post tijdens de oorlog stokte, leveren enkele gesprekken hierover voldoende op om ook deze zwarte pagina te beslaan.
    Brokken laat het niet alleen bij een beschrijving van het leven van zijn moeder in Indië maar brengt door zijn meanderende vertelwijze niet alleen haar tot leven, maar ook de wereld in Indië destijds waarmee ze kennismaakte. Al vertellend over ’s Lands plantentuin te Buitenzorg(de huidige hortus botanicus van Bogor) waar zijn moeder ooit heeft gewandeld, wordt de ontwikkeling van deze tuinen door de verschillende directeuren geschetst; al luisterend naar de palmbladeren, denkt Brokken aan de Javasuite van Godowsky en wijdt hij uit over deze componist en de Indonesische invloeden in de Europese klassieke muziek. Het boek bevat zo veel informatie over onder meer de islam in Indonesië, de talen op Sulawesi en muziek.

    Het boek leest vlot en is interessant. Echt bijzondere wordt het wanneer Brokken dichtbij de persoon van zijn moeder komt, zoals ze was voordat ze moeder werd en zoals hij haar nooit heeft gekend. Zelf zegt zijn moeder over dit verschil:
    ‘Je wordt toch iemand anders met kinderen, je eigenheid gaat verloren, je bijzonderheid verdwijnt, je wordt moeder, en al is iedereen moeder op een andere manier, alle moeders lijken op elkaar.’
    Brokken zelf zegt liefdevol over dit verschil:
    ‘Terwijl Olga in wat ze uit Indië schreef volstrekt iemand anders was dan mijn moeder. Gretiger, grappiger, ondeugender. Tegelijk staat ze veel dichter bij me. Olga was op haar drieëntwintigste nieuwsgierig tot op het indiscrete af en had een ontembare lust in het leven, in kijken, proeven, luisteren, voelen.’

  • Monumentaal en fijnzinnig
    • mooi geschreven
    • voegt veel toe aan kennis over nederland indie
    • niet te dik
    • landkaartjes met plaatsnamen ontbreken
    • stamboom mist

    Een fijnzinnig boek. Met een indrukkende schets van tegenstellingen. Het met idealisme en onbevangenheid gaan wonen en werken van zijn pas getrouwde zendingsouders in “het mooiste land van de wereld” Nederlands-Indië. De Japanse bezetting en het gedwongen verblijf in krijgsgevangenkampen, vrouwen en kinderen, gescheiden van de mannen. En omdat “ik niet goed meer weet wat we hier doen” de terugkeer naar Nederland. Jan Brokken vertelt dit verhaal aan de hand van zijn moeders brieven aan tante Nora, op een bijzondere manier verweven met de compositie “De tuinen van Buitenzorg” van de Poolse componist Godowsky. De schrijver van het boek is na de terugkeer van zijn ouders in Nederland geboren, maar zijn beide broers op Celebes. De auteur had niets met Nederlands-Indië, maar door zijn moeders brieven aan tante Nora kwam nu als een ontlading dit aangrijpende boek tot stand. Het schetst ook de zwijgcultuur van na de oorlog over ons Indië. Ik moest in het begin van het boek even wennen aan de plek van de muziek van Godowsky. Maar later weeft dit muziekstuk zich als een toonladder door het verhaal heen. Niet meer zwijgen, maar vertellen en lezen over de historie van Nederlands-Indië. Schrijver en uitgever zouden er goed aan doen in een volgende druk van het boek een paar landkaartjes op te nemen, zodat het voor de lezer gemakkelijk is om snel te zien waar bijvoorbeeld Bogor, Makassar of Saleier liggen. En een stamboom van de familie zou ook niet misstaan. Maar deze suggesties vallen in het niet bij mijn oordeel over dit boek: monumentaal!

    Frits Kool

22 99
Op voorraad
Select
Voor 23:00 uur besteld, morgen in huis Tooltip
Verkoop door bol.com
  • Prijs inclusief verzendkosten, verstuurd door bol.com
  • Ophalen bij een bol.com afhaalpunt mogelijk
  • 30 dagen bedenktijd en gratis retourneren
  • Dag en nacht klantenservice
  • Cadeautje? Laat het voor je inpakken en bezorgen

Bezorgopties

  • Doordeweeks ook ’s avonds in huis
  • Kies zelf de bezorgdag
Bekijk alle bezorgopties

Bijpassende artikelen