Geaarde kunst

Door de Staat gekocht '40-'45

Auteur: *
Uitgever: Waanders Uitgevers
  • Nederlands
  • 1e druk
  • 9789462620193
  • februari 2015
  • Paperback
  • 96 pagina's
Alle productspecificaties

Samenvatting

Dat er tijdens de Tweede Wereldoorlog voor Nederland een grote kunstcollectie werd aangelegd is maar bij weinig mensen bekend. En dat hiermee de basis werd gelegd voor het naoorlogse ondersteuningsbeleid voor kunstenaars, daar staat ook niet iedereen dagelijks bij stil. Verantwoordelijk voor de kunstaankopen tijdens de oorlog was de NSB-er Ed. Gerdes (1887-1945), hoofd van de Afdeling Beeldende Kunsten van het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten (DVK) en zelf ook kunstenaar. Hij kocht in enkele jaren ruim 700 kunstwerken aan, waarmee hij de bij de Kultuurkamer aangesloten kunstenaars ondersteunde. Slechts een klein aantal van deze (voornamelijk) schilderijen zag na de oorlog het daglicht, het grootste deel bleef in de rijksdepots opgeslagen.
Dit boek toont werken van Pyke Koch, Carel Willink, Raoul Hynckes, Jan Sluijters, Wilm Wouters, Henri van de Velde, Karel Appel en vele anderen en brengt de diverse aspecten van de verwarrende problematiek genuanceerd in beeld.

Carel Blotkamp, Arno Bornebroek, Judith de Bruijn, Fransje Kuyvenhoven en Marina de Vries gaan aan de hand van verzamelde genres als zelfportretten, stillevens en landschappen in op de beeldende kunst in nationaal-socialistische context, toen en nu. Ook de historische context en de waardering van topstukken van Koch, Willink en Sluijters komen aan de orde.

Recensie(s)

Publicatie bij de gelijknamige tentoonstelling in Museum Arnhem*. De NSB-er Ed Gerdes – verantwoordelijk voor het aankoopbeleid van de Staat in de oorlogsjaren 1940-1945 – kocht in enkele jaren ruim 700 kunstwerken aan. Over deze collectie zogenoemde ‘geaarde kunst’ (met werken van onder anderen Pyke Koch, Carel Willink, Raoul Hynckes en Karel Appel) was tot op heden weinig bekend en veel werken zagen niet eerder het daglicht. In deze publicatie wordt aandacht besteed aan de (politieke en idealistische) achtergronden van deze aankopen, het kunstbeleid van de overheid in de oorlogsjaren en vooral aan de kunstwerken zelf. Zeer interessante publicatie voor lezers met interesse in de rol en betekenis van beeldende kunst in de Tweede Wereldoorlog. Met catalogus van tentoongestelde werken, literatuurlijst en ruim 100 afbeeldingen in kleur.

T. Geerts

3.0
van de 5
1 review
0
0
1
0
0
2
  • Toegankelijk
    1
  • Mooi vormgegeven
    1
1
  • te karig
    1
  • Dubbelzinnige depotkunst
    • Toegankelijk
    • Mooi vormgegeven
    • te karig

    € 13.636,= besteedde de Afdeling Beeldende Kunsten van het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten (DVK) in de oorlogsjaren aan de aankoop en subsidiëring van Nederlandse kunst en kunstenaars. Dat is drie keer meer dan in de jaren Dertig. Bovendien wortelen het naoorlogse ondersteuningsbeleid voor kunstenaars en ook huidige subsidieregelingen in het cultuurbeleid tussen 1940 en 1945, tijdens de Duitse bezetting van ons land. Die “cultuurliefde” van de overheid lijkt sympathieker dan het was. Om in aanmerking te komen voor de gelden moesten kunstenaars lid worden van de Kultuurkamer. Joodse kunstenaars en makers van al te modern, “verderfelijk” werk met joodse wortels – dadaïsme, cubisme, surrealisme en extreme vormen van expressionisme – waren uitgesloten van steun.
    Het hoofd van de DVK was de Nationaalsocialist en schilder Ed. Gerdes (1887-1945). Hij kocht in enkele jaren ruim 700 kunstwerken van Kultuurkamer-kunstenaars. Slechts enkele van hun (vooral) schilderijen waren ook na de oorlog te zien. Het meeste bleef letterlijk in de rijksdepots verborgen, recentelijk bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort.
    Gerdes had een goede, zij het conservatieve blik op de schilderkunst, bleek op de moedige expositie ‘Geaarde kunst - Door de Staat gekocht 1940-1945’ in het Museum Arnhem, waarbij deze publicatie verscheen. Welbeschouwd verschillen de realistische portretten, stillevens en landschappen stilistisch weinig van andere gemiddelde ‘interbellum’ kunst. Alleen de bijzonder naargeestige en wraakzuchtige ‘ Engel der Gerechtigheid’ van Henri van de Velde is duidelijk een teken des tijds. Een in bedompte bruintinten geschilderde engel draait zijn rug naar het (door de Nazi’s) gebombardeerde Londen: ”ijdel, verwaten en te licht bevonden.” Andere, wèl martiale oorlogstaferelen waren op de expositie alleen als reproductie te zien.
    Gerdes zag in de Nederlands geaarde kunst een sterk propagandamiddel. Hij duldde hierbij geen bemoeienis van de Nazi-bezetters, al kwam zijn cultuurvisie natuurlijk wel voort uit de manier waarop Nazi-Duitsland hedendaagse kunst ontaard verklaarde (en daarna bespotte en verkocht) om deze door middelmatige, figuratieve, Germaans geaarde kunst te vervangen. Zover kwam het hier niet. Sterker nog, de in zijn vaderland ontaard verklaarde Duitse expressionist Heinrich Campendonck werd als exil-kunstenaar directeur van de Rijksakademie in Amsterdam. Verder ondersteunde Gerdes graag jonge kunstenaars als de nog niet abstract schilderende Karel Appel en zelfs de Duits-joodse Bauhaus-kunstenaar Paul Citroen. Van de travestiet/circusartiest Ferdinand Erfmann zocht Gerdes een atypisch, geen aanstootgevend Italiaans-Libisch landschapje uit.
    Pyke Kochs sympathie voor het Italiaans Fascisme zie je in zijn realistische schilderijen slechts symbolisch terug. Terecht stelt Carel Blotkamp dat juist het vermeende zakelijk realisme veel meer diabolische boodschappen bevatte dan de ontaarde moderne stromingen. Het sombere zelfportret van Johan Ponsioen, ook op het tentoonstellingsaffiche, wordt optimisme toegedicht: vanwege de witte vredesduif, rechtsboven. Maar als dat nu toch een witte stormmeeuw, het symbool van de NSB blijkt?
    Aan Gerdes als sleutelfiguur wijdde medeauteur Arno Bornebroek een biografie die later gaat verschijnen. In dit boek blijft zijn bijdrage over Gerdes wat schetsmatig. Jammer want de expositie zelf zette de werkelijk in depots opgesloten en nu even bevrijde kunst stevig in historische context: met filmbeelden.
    Wie zich wil verdiepen (her)leze het diepgravende (tweede) hoofdstuk over deze periode in Fransje Kuyvenhovens gepubliceerde proefschrift ‘De Staat koopt kunst, 1932-1992’ uit 2007.

    Chr Reinewald, Museumvisie

    Vond je dit een nuttige review?
    1 0 Ongepaste review?

Productspecificaties

Inhoud

Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
Verschijningsdatum
februari 2015
Druk
1e druk
Afmetingen
28 x 23 x 0,8 cm
Aantal pagina's
96 pagina's
Kaarten inbegrepen
Nee
Illustraties
Met illustraties

Betrokkenen

Auteur
*
Uitgever
Waanders Uitgevers

EAN

EAN
9789462620193

Overige kenmerken

Extra groot lettertype
Nee
Subtitel
Door de Staat gekocht '40-'45

Je vindt dit artikel in

Categorieën
Nieuw of tweedehands
Tweedehands
Uitvoering
Boek
Verschijningsvorm
Paperback
Studieboek of algemeen
Algemene boeken
Bindwijze: Paperback
17, 50
+ € 1,99 servicekosten
Alleen tweedehands
Als nieuw
1 - 8 dagen Tooltip
Verkoop door partner van bol.com Boeken van klasse
  • 14 dagen bedenktijd
  • Tweedehands artikelen retourneren is vaak niet gratis
Andere verkopers (1)

Vaak samen gekocht

Vragen en antwoorden (0)