Moresnet Opkomst en ondergang van een vergeten buurlandje

In de jaren tachtig kwam ik de naam Moresnet voor het eerst tegen in de geschiedenisboeken. In 2011 heb ik dit voormalige land, dat ooit opgesloten lag tussen België en Duitsland bezocht. Philip Dröge is er in geslaagd om dit vergeten land weer op de kaart te zetten. Uit het boek blijkt dat hij zich langdurig en zorgvuldig heeft verdiept in alle facetten van dit ministaatje. En dat heeft hij vertaalt naar een prachtig en gemakkelijk leesbaar boek. Omdat hij diverse personages uit die tijd tot leven brengt, wordt je letterlijk meegezogen in deze bijzondere geschiedenis. De auteur is in staat zo beeldend te schrijven dat je geneigd bent om dit bijzondere staatje, dat na de Eerste Wereldoorlog ophield te bestaan, te bezoeken. De lezer zal hierdoor bij een bezoek aan het Drielandenpunt in Vaals ineens een heel ander beeld krijgen van dit punt, dat ooit het Vierlandenpunt heette.

Het boek Moresnet kwam onder mijn aandacht via een uitzending van TV Limburg en een weekendeditie van NRC. Als kleuter ging ik met mijn ouders een à twee keer per jaar naar familie in Moresnet / Kelmis. Het familiebezoek werd traditioneel afgesloten met een zak Belgische frites. Uiteraard was ik benieuwd of ik in het boek iets vanuit mijn jeugd zou herkennen. Natuurlijk niet. Het boek is fantastisch geschreven. Een "foutje" in de Europese geschiedenis weet de auteur op een bijzonder boeiende manier te belichten. Neutraal Moresnet is niet meer dan een voetnoot in de geschiedenis. Philip Dröge weet deze voetnoot op een voortreffelijke toegankelijke wijze te koppelen aan Europese historische feiten. De badkuip van Napoleon, een eigen postzegel, smokkelaars, geboefte, mijnwerkers, casino's, destilleerders, alles vindt zijn plek in neutraal Moresnet. Het boek ademt de sfeer van de tv-serie Swiebertje en daarmee wil ik noch het boek noch de serie tekort doen. Hulde voor Philip Dröge, Moresnet en Swiebertje ;-).

Tweehonderd jaar geleden ontstond het minilandje Moresnet vlak onder het drielandenpunt. Het heeft tot 1920 bestaan en had al die tijd een min of meer neutrale status. Schrijver Philip Dröge beschrijft in zijn boek Moresnet het ontstaan, bestaan en de teloorgang van het landje. Hoewel de naam van de schrijver je op die gedachte kan brengen is dit boek is zeker geen droge verhandeling. Het is een smeuïge weglezer, waarin aan de hand van anekdotes de geschiedenis van Moresnet uit de doeken wordt gedaan. De schrijver weet zijn hoofdpersonen zo beeldend neer te zetten, dat het lijkt alsof je er zelf bij bent. Een voorbeeld is de omschrijving van een Pruisische gezant: ‘Zijn militaire stekeltjeskapsel en de enorme wallen onder zijn vorsende ogen geven hem het uiterlijk van een vermoeide waakhond met niettemin scherpe tanden.’ Je voelt je persoonlijker betrokken door de anekdotes en je kunt je inleven hoe het leven voor de inwoners moet zijn geweest. Het voortdurende gesteggel tussen de buurlanden, over wie nu de baas moet worden over Moresnet met zijn waardevolle zinkgroeve, zorgt voor spanning. Deze wordt opgevoerd met zinnen als ‘het zal niet lang duren of de schijnwerpers van de wereld zullen zich op Moresnet richten’. De smokkel, wetteloosheid en andere criminele activiteiten roepen sensatiezucht op. En zo blijf je aan het boek gekluisterd. Het is heel prettig dat de juridische haarkloverij in hapklare brokken wordt geserveerd. Je hebt geen wetenschappelijke of juridische opleiding nodig om te volgen waar het over gaat. Het verhaal over het uitbrengen van een Moresnetse postzegel en het gedoe eromheen is voor iedereen zo klaar als een klontje. Op een gegeven moment raak je moedeloos van het eeuwige geruzie over Moresnet en de aanvankelijke spanning van het verhaal vloeit weg. Komen ze er dan nóóit uit? Dit is dan ook geen avonturenroman maar de ware geschiedenis van het landje. Dat kun je makkelijk vergeten omdat Dröge er zo’n spannend verhaal van maakt, zoals in zijn hoofdstuk “Wildwest aan de Geul”, waarin het lijkt het alsof je in een westernfilm vertoeft waar een eenzame sherrif tegen het geboefte strijdt. Maar dan wel in onze contreien. Hoewel de anekdotes vermakelijk zijn zie je halverwege het boek door de bomen het bos niet meer. De lijn van de geschiedenis is namelijk niet meer zo gemakkelijk te volgen. Regelmatig springt het verhaal op en neer tussen eerdere en latere jaren. Dat haalt de vaart er wel een beetje uit. Moresnet is een makkelijk te lezen boek over de geschiedenis van een landje dat bij de meeste mensen onbekend is. Het schetst een beeld van de strijd tussen machthebbers, de gevolgen hiervan voor de inwoners, en hoe deze hierin een weg weten te vinden. Dröge brengt op eigen wijze de geschiedenis tot leven. Werd geschiedenis maar altijd zo gebracht.

Onderhoudend geschreven door een goede verteller. Geschiedkundig uitstekend onderbouwd stukje bijna vergeten zeer merkwaardige geschiedenis. Het vermelden van de firma "Vieille Montagne" haalde bovendien herinneringen boven uit mijn kinderjaren, toen er nog geen sprake was van televisie laat staan internet. Deze firma werd elke dag vermeld in de dagelijkse beursberichten in de top tien met andere tot de verbeelding sprekende namen als Kilo Moto (goudmijn) Rio Tinto (Canadees mijnbouwbedrijf) Nu na verscheidene naamsveranderingen, de meest recente van Umicore naar Nyrstar is het nog steeds één van de bestpresterende aandelen op de Brusselse beurs. Afijn een echte aanrader voor diegene die graag over kurieuze dingen lezen.

In dit boek wordt het ontstaan verteld van het staatje Moresnet. Verhaal begint met de geschiedenis van de zinkgroeve, deze is al sinds de vijftiende eeuw in bedrijf, maar pas nadat Jean-Jacques Daniel Dony uitvinder, metallurg en chemicus, een revolutionaire vinding doet om zink in grote hoeveelheden te produceren, wordt de groeve belangrijk. Philip Dröge vertelt in zijn boek hoe groot de rol is van deze zinkgroeve, Vieille Montagne. Het gebied zou verdeeld moeten worden bij de herverdeling van de grenzen in Wenen, 1814. Nederland en Pruisen proberen beiden zoveel mogelijk gebied te krijgen. Uiteindelijk worden er pas in 1816 grenzen getrokken, maar het gebied met de zinkgroeve ligt in geen van de beide gebieden, wordt neutraal. Verder in het boek wordt verteld wat dit inhoudt, voor de bewoners en het bestuur. De bewoners worden erg creatief met het leven in een neutraal staatje, de figuurlijke grenzen worden opgezocht, zo wordt er volop gesmokkeld, gegokt en ook het zich onttrekken aan de dienstplicht is mogelijk. Met veel plezier heb ik dit boek gelezen.

Het boek is erg lezenswaardig en goed geschreven. Het bevat veel interessante wetenswaardigheden over een bijzonder stukje geschiedenis. Grote tekortkoming is echter het ontbreken van beeldmateriaal. Er worden veel namen genoemd waarbij een foto van de desbetreffende persoon niet zou misstaan. Ook afbeeldingen van zaken die zijn genoemd ontbreken, zoals de postzegels, de vlag, een partituur van het volkslied, foto's van Moresnet etc. Het zou de informatieve waarde van het boek absoluut vergroten als dergelijke afbeeldingen zouden zijn opgenomen.