De democratie voorbij waarom democratie niet leidt tot solidariteit, welvaart en vrijheid maar tot onvrede, verspilling en een tirannieke overheid

Dit boek doet een beetje denken aan het boek 'The Future of Freedom: Illiberal Democracy at Home and Abroad' door Fareed Zakaria. Net als bij Beckman en Karsten is een hoofdthema van Zakaria dat vrijheid en democratie op gespannen voet met elkaar staan. Maar hoewel Zakaria wijst op de problemen van 'teveel' democratie in de vorm van inspraak, referenda, et cetera, blijft hij toch geloven in een vorm van democratie. Beckman en Karsten gaan een stap verder en vallen het principe van democratie in de kern aan. De meesten van ons zeggen dat we vrijheid en democratie willen. Maar in 'De Democratie Voorbij' wordt kort en krachtig beargumenteerd dat vrijheid en democratie bijna tegenovergestelden zijn. Vrijheid betekent dat ieder individu zelf mag beslissen wat hij met zijn geld, eigendom en leven doet, zolang je geen inbreuk maakt op het leven of eigendom van een ander. Democratie betekent dat iedereen mag meebeslissen over wat jij met je geld, eigendom en leven doet. Je mag stemmen, maar jouw ene stem heeft vrijwel geen invloed tussen de miljoenen andere stemmen. Vandaar ook dat democratie wel de grote farce is genoemd, waarbij iedereen probeert beter af te zijn ten koste van alle anderen. 'Democratie is niet de dictatuur van de meerderheid', hoorde ik laatst iemand zeggen. Maar dat is niets meer dan newspeak. Binnen een democratie is elke minderheid alleen maar veilig zolang ze door de meerderheid getolereerd wordt. De meerderheid kan op elk moment het geld en de rechten van elke minderheid inpikken, en dat is dan ook precies wat er met regelmaat gebeurt in het politieke proces. Democratie is een koehandel in macht. En de ene keer profiteer je (als je een subsidie of ander privilege krijgt) en de andere keer verlies je (op het moment dat jij belasting moet betalen voor de privileges van anderen). Maar het feit dat er binnen een democratie geen duidelijke heersende klasse is, omdat iedereen gelijke toegang tot de macht heeft, maakt het nog niet goed en rechtvaardig. Het betekent slechts dat we allemaal lijden onder de democratie, en dat we allemaal beter af zouden zijn als meer keuzes aan het individu werden overgelaten en minder werd bepaald door het democratische politieke systeem. Dit boek beargumenteert al deze dingen heel goed, met zowel praktische als hypothetische voorbeelden. Het enige negatieve van dit boek was dat ik de toon soms wat arrogant vond. Maar buiten dat is het uniek als een kort en krachtig, duidelijk leesbare aanklacht tegen die moderne God, democratie. Of je het er nu (gedeeltelijk) mee eens bent of niet, ik raad dit boek van harte aan. Elke lezer zal vele interessante feiten en inzichten leren over democratie. Maar pas op: daarna zal het uitbrengen van je stem in het stemhokje nooit meer dezelfde voldoening geven als vroeger.

Is het enige alternatief voor democratie de dictatuur? Aan onder andere die misvatting heeft democratie zijn goede naam te danken. De auteurs noemen zo nog twaalf "mythen", zoals het idee dat het volk krijgt wat ze wil in een democratie, of het verzinsel dat iedere stem telt. In dit boekje laten de auteurs juist zien dat er ook over te veel zaken democratisch besloten kan worden - over wat we (lees: de burgers) wel of niet mogen doen, en waar "we" (lees: de politici) belasting voor heffen en geld aan uitgeven. Want, als "we" zomaar over andermans leven en andermans centen mogen beslissen dan zijn betutteling en verkwisting het gevolg. Het alternatief? Decentralisatie. Laat niet Den Haag maar veel vaker de mensen zelf (individueel) beslissen. Laat mensen zelf kiezen waaraan zij hun geld uitgeven in plaats van dit geld al bij voorbaat in te houden. En als er dan toch collectief (een eerlijker woord dan "democratisch") besloten moet worden, doe dat dan lokaal - dichter bij de burger. Dan wordt iedere stem een stuk beter gehoord dan in Den Haag.

Wat op het eerste gezicht redelijk, verantwoordelijk en vanzelfsprekend lijkt, democratie, wordt in dit korte, krachtige boek van de andere kant, die van de nadelen, bekeken. Zoals stemmen voor je eigen belang, korte-termijnvisie bij politici (want de verkiezingen komen eraan), iedereen tevreden willen houden (belastingdruk ligt daardoor onnodig hoog), compromissen waar betere oplossingen voorhanden zijn, et cetera. Democratie werkt prima voor de lokale tafeltennisvereniging maar op groter niveau heeft het verrassend veel tekortkomingen. De roep in dit boekje om een beter bestuur klinkt krachtig en enkele serieuze alternatieven worden aangedragen. Een regelrechte aanrader, en bestel meteen een extra exemplaar om kado te geven.

Democratie lijkt zo iets vanzelfsprekend. Dat blijft het voor mij ook, maar deze schrijvers lukt het zeker die vanzelfsprekendheid voor een stuk aan het wankelen te brengen. Intellectueel prikkelend dus.

De titel maakt nieuwsgierig, maar dat blijkt een lege belofte. Het eerste wat opvalt, is de begripsmatige verwarring. Democratie wordt verwisseld met onze huidige vorm van democratie. De auteurs menen dat "democratie een systeem [is] dat 100 jaar geleden is ingevoerd" (p. 13). Misschien zouden zij eens de geschiedenis van de democratie moeten bestuderen. Bijvoorbeeld aan de hand van het doorwrochte betoog van David van Reybrouck: "Tegen verkiezingen". Die formuleert bovendien wél een alternatief, in tegenstelling tot Karsten & Beckman. Zij houden het liever vaag: het alternatief voor democratie is "vrijheid". Als voorbeeld voeren zij Zwitserland aan. Nu is ook Zwitserland een democratie. Wat Zwitserland anders maakt, is dat dat land een hoge mate van decentralisatie kent: Zwitserland is een confederatie, in tegenstelling tot de Nederlandse eenheidsstaat. Dat is een staatsvorm. Democratie is (zoals aristocratie of dictatuur) een regeringsvorm; dat is iets anders. En de mate waarin een staat totalitair is – waar het de auteurs eigenlijk om te doen is, al gebruiken zij deze term niet – is weer iets anders. Veel kritiekpunten die op zich terecht zijn, verliezen aan legitimiteit door hun demagogische verpakking. Verder sluit ik me helemaal aan bij Jeroen108: borrelpraat is het. Als het libertarisme het daarvan moet hebben, is dat treurig.

Het is niet makkelijk om een kritiek op democratie te schrijven voor een breed publiek, aangevuld met een alternatief. De schrijvers zijn in beide weinig geslaagd. De dertien punten van kritiek komen vaak neer op die van Tocqueville. Wellicht is het als introductie op zo'n visie lezens- en prijzenswaardig, maar zo'n tweehonderd jaar later stelt het wat teleur. Het geboden alternatief leest meer als een manifest, minder als een betoog. Het werk is een aardige introductie, maar sprankelt niet echt van baanbrekende inzichten. Min of meer HAVO-4 materiaal.